نوباغى :
منسوب است به نوباغ ( باغ نو ) از قراى خوارزم و محمّد بن عثمان اسكافى نوباغى در شمار اديبان كور بدان منسوب است .
نوبختى :
منسوب است به نوبخت نام نياى جمعى از دانشمندان كه ايشان را بنو نوبخت و يا نوبختى گويند ، از جمله : ابو سهل اسماعيل بن علىّ ابن اسحاق بن ابى سهل بن نوبخت از اعلام متكلّمين شيعهء اماميّه و از كسانى است كه حلقهء درس داشت و جمعى در مجلس درسش حاضر شدند .
و ابو الحسن ناشى گفت : « ابو سهل استاد من بود » .
ابن نديم گفت : « ابو سهل در مورد قائم آل محمّد ( عج ) رأى بخصوصى داشت كه هيچكس پيش از او چنان رأى نداشت و رأيش اين بود كه امام پس از امام حسن عسكرى عليه السّلام محمّد است امّا او در زمان غيبت از دنيا رفت . و ابو جعفر محمّد بن على شلمغانى معروف به ابن ابى العزاقر كسى را نزد او فرستاد تا او را به خويشتن خواند و پيام كرد كه من اظهار معجزه كنم .
ابو سهل در پيش سر مو نداشت به فرستادهء او گفت : بگو در پيش سر من موى بروياند و هرگاه اين كار را كرد من به او مىگروم ، فرستاده رفت و ديگر بازنگشت » .
ابو سهل مصنّفاتى پرداخت ، از جمله : كتاب الاستيفاء و كتاب التنبيه هر دو در امامت و كتاب الخواطر و كتاب المعرفة و كتاب الردّ على الغلاة و كتاب الردّ على الطاطرى و غير اينها . و از جمله :
ابو محمّد حسن بن موسى نوبختى خواهرزادهء ابو سهل مذكور . او نيز از اعاظم متكلّمان و هم از جمله كسانى است كه در نقل كتب فلسفه به زبان عرب مساعدت كرد و خود حلقهء درسى داشت و مصنّفاتى پرداخت ، از جمله : كتاب الآراء و الديانات و كتاب فرق الشيعة و كتاب الردّ على المنجّمين .
و ابو الحسن علىّ بن عبّاس نوبختى عموزادهء ابو سهل مذكور از اعلام كاتبان و اديبان و متوفّاى 329 .
و ابو القاسم حسين بن روح بن ابى بحر نوبختى از نوّاب اربعه و در روح گذشت .
بايد دانست كه خاندان نوبختى به فضل و علم شهرهاند و بحترى شاعر مشهور عرب اسحاق بن ابى سهل نياى ابو سهل مذكور را مديحت گفت و آنان را فرزندان ملوك ايران خواند جايى كه گفت :
يفضى إلى بيت بن جودرز الذى * شهر الشجاعة بعد طول خمول
اعقاب املاك لهم عاداتها * من كلّ نيل مثل مد النيل
و جودرز معرّب گودرز است پدر گيو .
نوجاباذى :
با جيم منسوب است به نوجاباذ معرّب نوآباد از قراى بخارا و ابو بكر محمّد بن علىّ ابن محمّد نوجاباذى بخارى در شمار فاضلان و صاحب كتاب مرتع النظر در محاسن اخلاق و متوفّاى 533 بدان منسوب است . « 1 »
نورانى :
منسوب است ( بر خلاف قياس ) به نور بر وزن كور از قراى حرّان و از آن قريه است ابو محمّد سعد بن حسن بن سليمان نورانى حرّانى در شمار اديبان و نحويان و شاعران و شاگرد ابو منصور جواليقى و از نظم اوست در سرسختى در برابر سختى زمانه :
هامش
( 1 ) - و نيز محمّد بن عمر بن محمّد نوجاباذى ملقّب به ظهير الدّين و مكنّى به ابو المظفّر در شمار فقيهان حنفى مذهب است كه در سال 616 در قريهء نوجاباذ بخارا به دنيا آمد آنگاه به دمشق و سرانجام در بغداد اقامت گزيد و به امامت مستنصريه رسيد و در سال 668 درگذشت .
از اوست : كتاب كشف الاسرار در اصول فقه ، كشف الابهام لرفع الاوهام ، تلخيص القدورى ( الأعلام / زركلى : 6 / 313 ) .