نضر :
با ضاد معجمه بر وزن نصر به معنى زر نام نضر بن كنانه است از اجداد پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و نام نضر ابن شميل بن خرشهء تميمى مازنى است از اعلام نحويان و لغويان و اديبان . وى در مرو متولّد گرديد و در بصره نشو و نما كرد و سكونت گزيد و از خليل بن احمد فراگرفت و چندى در ميان اعراب باديهنشين زيست و از فصيحان عرب مانند ابو خيره « 1 » اعرابى و ابو دقيش و غير اينان استفاده كرد و در بصره با فقر و سختى معيشت دست به گريبان بود و چون تمام راهها به رويش بسته گشت مصمّم شد كه از بصره بيرون رود و خود را به خراسان رساند و چون عزم سفر كرد از مردم بصره سههزار كس از محدّثان و فقيهان و لغويان و نحويان و اديبان او را بدرقه كردند و در مربد جايى كه همه انجمن بودند گفت :
« اى مردم بصره ! دشوار است بر من كه از شما جدا شوم و اگر هر روز يك كيلجه « 2 » از باقلا به دستم مىرسيد از ميان شما و شهر بصره بيرون نمىرفتم » .
امّا يكى از آن ميان برنخاست و تكفّل آن مقدار قليل قوت را براى او نكرد ناچار نضر خود را به مرو رسانيد و در مرو ثروتى اندوخت و منصب قضا يافت و شهرتى پيدا نمود و تصانيفى پرداخت ، از جمله : كتاب الصفات در لغت در پنج جزو و كتاب المدخل إلى كتاب العين و كتاب غريب الحديث و كتاب المعانى و كتاب الانواء و غير اينها و در سال 204 درگذشت . و ابو النضر كنيت محمّد ابن اسحاق بن اسباط كندى مصرى نحوى است شاگرد زجاج و صاحب كتاب التلقين و كتاب الموقظ و كتاب العيون و النكت . « 3 »
نضله :
با ضاد نقطهدار بر وزن سهله نام ابو برزه نضلة بن عبيد اللّه اسلمى خزاعى صحابى است كه در مجلس يزيد حاضر بود و به يزيد گفت : « ارفع قضيبك عن شفتاه ؛ يعنى چوب خيزرانت را از دو لب حسين بردار ، چه من خود ديدم كه پيغمبر آن لبها را بوسيد » .
نضير :
با ضاد نقطهدار بر وزن زبير نام نضير ابن زياد ضبّى است در شمار محدّثان اماميّه .
نطّاح :
با طاى الفدار بر وزن شدّاد نام نياى ابو عبد اللّه محمّد بن صالح بن نطّاح است معروف به ابن نطّاح از نسب شناسان شهير و صاحب كتاب افخاذ العرب و كتاب البيوتات و كتاب الرد على ابى عبيده فى كتاب الديباج و كتاب انساب ازد و عمان و كتاب مقتل زيد بن على . ابن نديم گفت : « ابن نطّاح نخستين كس بود كه در دولت و اخبار دولت كتاب نوشت » .
نطّاحه :
بر وزن علّامه لقب ابو على احمد بن اسماعيل بن خصيب انبارى است در شمار كاتبان و اديبان و در ديوان عبيد اللّه بن عبد اللّه بن طاهر كتابت كرد
هامش
( 1 ) - خيره بر وزن صيحه و دقيش با دال مهمله بر وزن زبير ( مؤلّف ) .
( 2 ) - كيلجه بر وزن ميمنه وزنى است معادل يك من و يكهفتم من نزديك سه كيلو و نيم ( مؤلّف ) .
( 3 ) - و نيز نضر بن حارث بن علقمة بن كلدة بن عبد مناف . از بنو عبد الدار و از شجاعان و اشراف قريش بود كه در جنگ بدر سردارى سپاه مشركين را داشت و نخستين كسى است كه الحان فارسى را با عود نواخت .
وى پسر خالهء پيامبر اسلام بود و به آزار وى مىپرداخت .
در جنگ بدر مسلمانان او را اسير كردند و در سال دوّم هجرت او را كشتند ( الأعلام / زركلى : 8 / 33 ) .