ز بسكه عنبر و مشكست توده بر توده * دماغ دانش و انديشه عنبرآگينست
مفرحيست ز بهر روان غمزدگان * كه مدح و هزلش معجون تلخ و شيرينست
مگير خرده كه مدح و هجاى او به همست * كه در كتاب خدا آفرين و نفرينست
دقيقههاى معانيش در لباس حروف * چو در سياهى شب روشنى پروينست
ز گونهگونه سخنهاى تروتازهء او * بدست فضل و هنر دستهء رياحينست
سفينهها همه در بحر ديدهاند بسى * سفينهاى كه درو بحرها بود اينست
چون ما حصل اين تذكره ذكر هفت اقليمست هرآينه اين نسخه را موسوم به هفت اقليم گردانيد تا اسمى بامسما باشد و تاريخش از اين رباعى كه زادهء بكر فكرست معلوم و مفهوم مىشود .
رباعى
اين نسخه كه هست همچو فردوس نكو * تا مو نشوى درو نه بشكافى مو
گر از تو كسى سؤال تاريخ كند * « تصنيف امين احمد رازى « 1 » » گو
خلاصة الاشعار و زبدة الافكار
ديگر از تذكرههاى قابل ذكر فارسى تذكرهء معروف بخلاصة الاشعار و زبدة الافكار تأليف تقى الدّين محمد پسر شرف الدّين على حسينى كاشانى است كه در زمان شاهى شاهعباس اول گرد آمده است .
نسخهء خطى قسمتى ازين تذكره در 614 صفحه در كتابخانهء مجلس شورا ضبطست تقسيم آنچنانكه ابن يوسف مؤلف فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء مجلس نوشته چنينست :
1 - شاعران كاشان 2 - شاعران اصفهان 3 - شاعران قم 4 - شاعران ساوه 5 - شاعران قزوينى كه در زمان شاهطهماسب بودهاند 6 - شاعران گيلان 7 - شاعران تبريز و آذربايجان - چنان كه از مقدمهء اين كتاب برمىآيد مؤلف آن را به دوازده اصل و هر اصل را به دو فصل تقسيم كرده است فصل اول در ترجمهء شاعران معاصر مؤلف و فصل دوم شاعران كه مؤلف آنان را نديده است .
تقى الدّين كاشانى نيز مانند ديگران اسير تكلف و تصنع و لفظپردازى بوده است .
اما تذكرهء او از جهت اشتمال به مقدار قابل توجهى از شعر شاعرانى كه از حال بعضى از آنان در
هامش
( 1 ) برابر با سال 1002 .