اشعار موجودهء مطربى ، به شاعر پرزور و تواناى عصر خود بودنش دلالت مىكند ، زيرا به هرگونه صنايع شعرى ، وارد بوده و به علم عروض و بحرهاى او كاملا مسلّط بوده است .
در تذكرة الشعراى او به غزلهايى به صنايع ادبى مختلف ، برخورد مىكنيم . مثلا وى در ورق 111 الف غزل نه بيتى كه به طريق جدولبندى ، افاده يافته است ، چنين شرح داده :
« مخفى نماند كه اين غزل ذو بحرين مع مستزاد موشّح را ، چون به همراهى مستزاد خوانده شود ، بحر هزج مثمن سالم است ، تقطيعش هشت بار مفاعيلن ، مىشود . چون بىمستزاد ملحوظ گردد ، بحر هزج مسدّس محذوف مىگردد و تقطيعش مفاعيلن مفاعيلن فعول است و غزل مذكور بر پانزده موشّح است . » « 1 » بعد هريك موشّح را شرح داده است .
شاعر زبردست بودن مطربى را ، تاريخنويس مشهور ، در كتاب : تاريخ سيد راقم ، قيد كرده است .
مطربى راجع به درگذشت يكى از عالمان معروف زمانش ، به نام مولانا صادق ، تاريخ نظم سروده و مؤلف : تاريخ سيد راقم ، به آن استناد جسته ، چنين نوشته است : « مولانا مطربى كه از شعراى معتبر و ظرفاى مقرّر ولايت سمرقند است ؛ تاريخ فوت مشار اليه ( مولانا صادق ) بانىخامه چنين ، نغمهپرداز گشته ، تاريخ :
اى دل هزار حيف كه اندر بسيط خاك * آنكس كه بود خاتم افضال را نگين
ذاتش كه بود جامع مجموعهء كمال * بر مسند رسول خدا بود جانشين
سال وفات او ، چو بجستم ز مطربى * در گريه گشت و گفت ( كه كو فخر اهل دين . ) « 2 »
بار ديگر گفتههاى سيد راقم ، به شاعر توانا و نكتهسنج بودن مطربى گواهى مىدهد .
هامش
( 1 ) . مطربى ، تذكرة الشعراء ، ورق 111 الف .
( 2 ) . تاريخ سيد راقم ، ذخيرهء دستنويسهاى انستيتوى شرقشناسى آكادمى علوم تاجيكستان ، تحت شمارهء 82 ، ورق 89 الف .