تباهى را داشت بى آنكه خم به ابرو بياورد و يا اينكه نفسى به اعتراض بگشايد .
امين ريحانى يكى از متخصصين تاريخ دوره عباسى در اين باره مى گويد : " چرخ ادارى
عباسيان حركت و گردش داشت ولى نه بر ستمگران وخونخوران ، بلكه بر مردم ناتوان ،
بيچاره ! آنان كه پرداخت كنندهء ماليت هاى سنگين بودند ودعوت جهاد وكارزار را زودتر از
همه پذيرا بودند " . ( 1 )
ابوالعتاهيه شاعر اجتماعى معاصر هارون در اشعار خود ، ترسيم زيبايى از وضع عمومى آن
روزگار را دارد و مى گويد : آيا كسى هست كه سخنان مرا به گوش خليفه برساند و بگويد :
" قيمتهاى رايج بازارگران ، كسب و كار اندك ، هموم واندوه ها فراوان ، ايتام ومساكين در
خانه هاى خالى با صداى بلند ، بيچارگى خود را اعلام مى دارند ، آنان منتظر احسان و
محبت خليفه هستند گرسنگانى كه صبح وشام آنان ، با گرسنگى سپرى مىشود . و
بدن هاى لخت وعريان و بى پوشش آنان ، قدرت خريد لباس را ندارند . اينها اخبار و
گزارشاتى است كه از ملت فقير ومحروم كشور ، به ساحت خليفه ، گزارش مى گردد " . ( 2 )
او سپس هوشدار ودورى از فساد ادارى ونظامى دستگاه خلافت را با اين بيان خود ابراز
مى دارد : " گر نان خشكى را در گوشه اى از مملكت بخورى و اطاق تنگ وتاريكى را به
سكونت انتخاب كنى يا گوشه مسجدى را دور از معاشرت مردم ، بر گزينى ، خيلى بهتر از
ساعاتى است كه در كاخ هاى عالى خلافت ! به سر ببرى ، خوشا به حال كسى كه شنواى
نصايح وپندهاى نصيحت گوى دلسوز خود " ابوالعتاهيه " بوده باشد " . ( 3 )
هامش
1 . حياة موسى بن جعفر ، ج 2 ، ص 162 .
2 . وفسوسا كه اين راه يك طرفه را هرگز بر گشتى نيست ! !
3 . متن اشعار :
رغيف خبز يابس * تأكله في الزاوية
وغرفة ضيقة نفسك فيها خالية * او مسجد بمعزل عن الورى في ناحية
خير من الساعات في القصور العاليه * فهذه وصية فجرة بحاليه
طوبى لمن يسمعها تلك لعمرى كافيه * فاسمع لصلح مشفق ، يدعى العتاهيه
حياة موسى بن جعفر ، ج 2 ، ص 160 .