در مواعظ و خطبهها و گفتارهاى آن حضرت آمده ، و به گوش كسانى كه گوش شنوايى
داشتند رسيده است ، كه در رأس آنان على ( عليه السلام ) و اولاد اطهار او ( عليها السلام ) قرار داشتند .
سفرهاى پر رنج در راه فراگيرى حديث
با توجه به قداست و معنويتى كه علم حديث و بازگويى احكام الهى داشت ، شيفتگان
و علاقمندان حديث را در راه كسب و فراگيرى آن ، متحمل زحمات و تلاشهاى فوق
العاده اى مى شدند ، تا حديثى را از منبع نخستين آن يا از افرادى كه خود بدون واسطه از
منبع نخستين دريافت كرده بودند ، بشنوند . گاهى مسافرت سى روزه ، با آن همه زحمت و
مشقتى كه در برداشت ، براى شنيدن يك حديث صورت مى گرفت ، و گاهى از يك منطقهء
دوردست شد رحال بسته مى شد ، تا حديثى از راوى نخست اخذ شود ، و گاهى در مورد
يك باب از مسائل فقهى اسلام ، چندين سال پرسش و پاسخ صورت مى گرفت ، تا موضوع
كاملا مشخص گردد . در اين باب نمونههاى فراوانى در " درايه " و " رجال " وجود دارد كه ما
تنها به ذكر چند نمونه اكتفا مى كنيم :
" زرارة بن أعين " مى گويد : مدت چهل سال مسائل حج را از امام صادق ( عليه السلام ) مىشنديم
و باز زمينهء سؤال باقى بود ، و هنوز سخنان ناگفته وجود داشت . در اين باره در كتاب
وسائل الشيعة چنين آمده است :
" قلت لأبى عبد الله ( عليه السلام ) جعلنى الله فداك أسألك عن الحج منذ أربعين عاما فتفتينى
فقال : يا زرارة بيت حج الله قبل آدم بألفى عام تريد أن تفنى مسائله في أربعين عاما " .
" زراره " مى گويد : به امام صادق ( عليه السلام ) عرض كردم : خداوند مرا فداى تو گرداند ، از چهل
سال پيش تاكنون دربارهء مسائل حج از تو مى پرسم وشما همواره مرا بى جواب
نمى گذاريد . فرمود : زراره ! تو مى خواهى تمام مسائل كانون مقدسى را كه دو هزار سال
پيش از آدم ( عليه السلام ) مورد توجه و عنايت الهى بوده است ، در چهل سال پاسخ گفته شود ؟
با توجه به اين گونه عنايت خاص بود كه مردان فاضل و دانشمندى مانند زراره ، محمد
بن مسلم ، ابوبصير وابان بن تغلب ( در عهد امام باقر و امام صادق ( عليها السلام ) زكريا بن آدم ،
يونس بن عبد الرحمن ، حسن بن على بن وشاء ( در عهد امام رضا ( عليه السلام ) ) به وجود آمدند كه
چهارده نور پاك ( فارسي ) — صفحة 918
مساهمون: عبد الرحيم عقيقي بخشايشي
ص٩١٨