از ذكر خداوند متعال اعراض كردهاند در نظر او مكروه مىدارد .
و حيا بر پنج نوع مىباشد :
1 - حيا در مورد گناه :
2 - حيا در مورد تقصير و كوتاهى نمودن و لو به آوردن مكروهات باشد .
3 - حيا در زمينهء گرامى داشتن و اكرام .
4 - حيا به اقتضاى محبت و علاقه داشتن .
5 - حيا در مورد عظمت و بزرگوارى و هيبت .
و براى هر يك از اين انواع خمسه افراد و أهلى مىباشد ، و براى هر طائفه اى از آنان مقام و مرتبهء مشخصى است .
[ ( شرح ) ]
براى حيا چند خصوصيت ديگر ذكر مىكند :
1 - حيا از نيروى خوف و حزن اخذ نيرو مىكند ، زيرا خوف در مورد نظر به عبوديت خود و معرفت به كبريائى حق است ، و خوف در مورد توجه به قهر و حكومت طرف و تقصير خود است ، و اين معانى زمينهء حيا را براى انسان فراهم كرده ، و در مقابل پروردگار عزيز از بجا آوردن خلاف و از عصيان جلوگيرى مىنمايد .
2 - حيا مسكن و محل نزول خشيت است ، زيرا چون انسان در مقابل عظمت پروردگار متعال از خلاف و أعمال مكروه و ناپسند خوددارى كرد ، قهرا جلال و عظمت و سطوت پروردگار متعال در قلب او جلوه گر شده و رفته رفته قوت و شدت گرفته ، و نور خشيت كه خوف و اضطراب در مقابل جلال و كبريائى حق است در دل او برقرار مىشود . انما يخشى الله من عباده العلماء .
3 - در مراحل اول حيا توجه به هيبت و عظمت حق است ، و چون اين جهت قوت گرفته و هيبت و جلال پروردگار در دل صاحب حيا مستقر و ثابت گرديد ، نور جلال چنان جلوه گر مىشود كه سالك به نور ايمان و با چشم بصيرت قلب خداى بزرگ محيط قيوم را مشاهده مىكند .
4 - او به خود مشغول شده و از ديگران منقطع مىشود : زيرا كسى كه حيا را شعار
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 428
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٤٢٨