است ، تا برسد به اينكه انسان جرأت و جسارت پيدا كرده و به طور مطلق و بدون قيد و احتياط نسبت به ديگران و مخصوصا در بارهء اصحاب پيغمبر اكرم ( ص ) سخن ناصواب گفته ، و يا اعتقاد بىاساس و روى پايهء سست و دروغ و بهتان داشته باشد - خداوند متعال در سورهء نور - 16 - مىفرمايد : زمانى كه اخذ و قبول كردند موضوع افك را به زبانهاى خودشان و گفتند به دهنهاى خود آنچه را كه علم و يقين نداشتند و آن را كوچك و آسان گمان كردند ، در صورتى كه اين عمل نزد خداوند متعال بزرگ است .
و تا مىتوانى راهى براى نيكو شدن و صحت و حسن عمل ديگران پيدا كنى ، خواه آن عمل در حضور تو صورت بگيرد و يا در غياب تو ؛ البته به آن محمل حمل كن ، و به راههاى ديگر حمل نكرده ، و محامل و توجيهات فاسد و بد براى آن عمل درست نكن . خداوند متعال مىفرمايد : براى مردم خوبى و خير بگوييد .
[ ( شرح ) ]
مصاحبت با رسول اكرم ( ص ) دو نوع است :
اول - مصاحب بودن ظاهرى و تنها ديدن جمال آن حضرت و شنيدن كلام او و همنشينى با او .
دوم - مصاحبت باطنى و معنوى و درك مقام او و معرفت به مرتبت و احوال آن حضرت و استفاضه از فيوضات روحانى و پيروى و سلوك از دستورهاى او و تخلق به اخلاق آن حضرت .
و در هر يك از اين دو نوع شرايط چندى را مىبايد منظور داشت :
اول - تحقق و مسلم بودن و ثابت شدن هر كدام از اين دو نوع ، تا آثار مخصوص آن قسمت مترتب شود .
دوم - بوجود نيامدن منافيات و نقض نشدن مصاحبت با اعمال خلاف و سوئى كه موجب رنجش خدا و پيغمبر او مىباشد .
پس مصاحبت به طور كلى فضيلتى است ، ولى مشروط به آنكه آثار و عوائد آن تفوق و برترى و سنگينى داشته باشد به رفتار و كردار گذشته و آيندهء او ، و اگر مصاحبى نقض عهد كرده و بر خلاف ميل و خواستهء طرف مرتكب اعمالى شد ؛ به طور مسلم شديدا در مورد بغض و عقاب و مؤاخذه قرار خواهد گرفت . و اينكه برخى از نويسندگان به طور مطلق مصاحبت را از فضائل مىشمارند ؛ منظور آنان همين معنى و با اين شرايط است ، چنان كه
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 305
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٣٠٥