زمان و نه مصدر ميمى ، بلكه همانطور كه گفتيم صفات ، به نوعى عنايت محل استقرار و مكان فرض شده است .
در آيه مورد بحث هم مقام خداى تعالى به همين معنا است ، يعنى صفت ربوبيت و ساير صفات كريمه او چون علم و قدرت مطلقه اش و قهر و غلبه اش و رحمت و غضبش كه از لوازم ربوبيت او است ، مقام او است ، كه در آيه « وَلا تَطْغَوْا فِيه فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي وَمَنْ يَحْلِلْ عَلَيْه غَضَبِي فَقَدْ هَوى وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى » « 1 » ، و آيه « نَبِّئْ عِبادِي أَنِّي أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِيمُ وَأَنَّ عَذابِي هُوَ الْعَذابُ الأَلِيمُ » « 2 » ، مقام خود را به بندگانش اعلام مىدارد .
پس مقام خداى تعالى كه بندگان خود را از آن مىترساند همان مرحله ربوبيت او است كه مبدأ رحمت و مغفرت او نسبت به كسانى است كه ايمان آورده تقوى پيشه كنند ، و نيز مبدأ عذاب سخت و عقاب شديد او است ، نسبت به كسانى كه آيات او را تكذيب نموده و نافرمانيش كنند .
بعضى « 3 » از مفسرين گفتهاند : مراد از « مقام رب » ، مقام پروردگار در قيامت است ، آن هنگامى كه از اعمال او سؤال مىكند ، ولى اين نظريه بطورى كه ملاحظه مىكنيد درست نيست ، چون در آن جا نيز خداى تعالى مكان قيام ندارد .
و بعضى « 4 » ديگر گفتهاند : معناى اينكه فرمود : « از مقام پروردگارش مىترسد » ترس بطريق ديدن عظمت است هم چنان كه همين سخن را در معناى جمله « أَكْرِمِي مَثْواه » بعضى گفتهاند منظور از مثوا اطاق زندگى نيست بلكه مقام و منزلت است .
بحث روايتى
در كتاب فقيه آمده كه على بن مهزيار گفته به امام جواد ( ع ) عرضه داشتم
هامش
( 1 ) در آنچه روزيتان كردهايم طغيان مكنيد كه غضب من بر شما وارد مىشود ، و كسى كه غضب من بر او حلول كند سقوط مىكند و من آمرزگار هر كسى هستم كه توبه نموده ايمان آورد و عمل صالح كند ، و در آخر هدايت شود . سوره طه ، آيه 82 .
( 2 ) به بندگانم خبر بده كه تنها من غفور و رحيمم ، و اينكه عذاب من همان عذاب اليم است .
سوره حجر ، آيه 50 .
( 3 و 4 ) روح المعانى ، ج 30 ، ص 36 .