خاتمةٌ للفصل
صورت نوعيه ، علتِ فاعلى جسم است
متن
لمّا كانت الصّورة النوعيّة مقوّمةً . . . شريكةُ العلّة للمادّة الاولى .
ترجمه
چون كه صورت نوعيه ، مقوّم مادهء ثانيه - يعنى همان جسمى كه از ماده و صورت جسميه تأليف يافته است مىباشد - از اين جهت علت فاعلى جسم و مقدم بر آن مىباشد ، همان گونه كه صورت جسميه شريك العله براى مادهء اولى است .
شرح
همان گونه كه صورت جسميه شريك علت براى ماده بود و چون در سلسلهء علل قرار مىگرفت ، تقدم بالوجود بر ماده كه معلول آن است مىيافت ، صورت نوعيه هم كه مقوّم جسم است ( - همان جسمى كه مادهء ثانيه براى صورت نوعيه محسوب مىشود - ) علت براى جسم قرار مىگيرد و از اين جهت تقدم بالوجود بر جسم دارد ؛ زيرا علت ، وجوداً بر معلول مقدم است .
گذشت كه مادهء ثانيه عبارت است از ماده و صورت قبلى كه اكنون براى صورت بعدى ماده قرار مىگيرد ، مانند صورت نطفه و مادهء آن كه هر دو ماده براى صورت