هيولا به زودى اثبات آن خواهد آمد « 1 » . و صورت جسميه كه همان اتصال باشد توضيحش گذشت . « 2 »
اين مطلب كه جسم ، مركب از ماده و اتصال جوهرى هست و بىنهايت تقسيم مىپذيرد ، درست است . لكن دليلى وجود ندارد كه دلالت كند كه جسم همان گونه كه در عالم حس متصل است ، در عالم واقع هم متصل باشد ؛ به جهت آن كه خطاى حس اجتناب ناپذير است .
دانشمندان علوم طبيعى اخيراً پس از تجربيات دقيق فنى كشف كردهاند كه اجسام از اجزاى اتمى تشكيل يافتهاند و از جرميت خالى نيستند ، لكن فاصله بين آن اجزاء چند برابر بيشتر از آن مقدارى است كه اجزاء امتداد دارند .
( اگر نظريهء دانشمندان جديد صحيح باشد ) بايد قول هفتم را منطبق كرد بر آنچه كه اكنون كشف كردهاند ؛ يعنى بر اجزاى اتمى كه مبدأ تكون اجسام محسوس است و جسم به اين معنا ( اجزاى اتمى ) بايد موضوع بحث ما ( در بحث شناخت جسم و تعريف آن ) قرار گيرد .
شرح
همانطور كه ملاحظه شد قول هفتم كه نظريهء ارسطو و اتباع اوست از جهاتى كم نقصترين نظريههاست . قائلين به اين قول معتقدند كه جسم ، مركب است - اما نه از جوهر و عرض ، آن طور كه شيخ اشراق مىگفت - بلكه از دو جوهر ، يكى اتصال جوهرى كه عبارت از حقيقتى است كه امكان ترسيم خطوط ثلاثه در آن مىرود .
امكان ترسيم خطوط ثلاثه به وجهى كه گذشت خواه در جسم كوچكى چون اتم يا جسم بزرگى چون يك ستارهء عظيم الجثه تصحيح كنندهء جسميت جسم است و جوهر ديگرى به نام هيولا كه اثبات آن در فصل بعدى خواهد آمد .
لكن اشكالى كه در اين نظريه وجود دارد اين است كه قائلين آن اعتقاد دارند كه جسم همان گونه كه در عالم حس و ظهور ، يك واحد متصل است در عالم واقع و خارج هم يك واحد متصل است ؛ در حالى كه امروزه تحقيقات علمى نشان دادهاست
هامش
( 1 ) . ر . ك : فصل پنجم از همين مرحله
( 2 ) . در همين فصل وقتى در قول ششم مناقشه شد