در فلسفه وجوب و امكان ، مقصود بالذّات مىباشند
متن
والّذى يقع البحث عنه فى هذا الفنّ . . . وجوده إليه انقساماً أوّليّاً .
ترجمه
چنانچه قبلًا گفته شد آنچه در مرتبه اول در فلسفه - كه بحث آن دربارهء « موجود بما هو موجود » است - مورد نظر هست بحث از وجوب و امكان از ميان مواد سهگانه است . و اين دو ، اوصافى هستند كه موجود به تقسيم اولى به لحاظ نسبت وجود به آن ، به اين دو قسم تقسيم مىشود .
شرح
در فلسفه از موجود از آن نظر كه موجود است و از عوارض ذاتى آن بحث مىشود . موجود از آن جهت كه موجود است يا واجب است يا ممكن . اين تقسيم ، تقسيم اولى وجود است . تقسيم اولى تقسيمى است كه بدون واسطه و مستقيم بر خود موضوع فرود آيد . « 1 » بحث از امتناع از آن جهت كه امتناع از عوارض ذاتى موجود محسوب نمىشود يك بحث استطرادى است كه از بحث از موجود ممكن يا واجب به نقطه مقابل آن منتقل مىشويم .
هامش
( 1 ) . بحث از وجوب و امكان در ذيل امور عامه انجام مىشود ؛ زيرا امور عامه اگر عبارت باشد از امورى كه شاملهمهء موجودات هستى است وجوب و امكان از امور عامه محسوب مىشود ؛ چون شامل همه موجودات هستى اعم از خدا و خلق مىباشد .
و اگر وجوب را اعم از وجوب ذاتى و غيرى معنا كنيم باز بحث از وجوب شامل همه موجودات هستى مىشود ؛ زيرا واجب يا چون خداوند ، واجب ذاتى است يا چون ممكنات ، واجب غيرى ، لكن بنابر اين فرض ، بحث از امكان از امور عامه نخواهد بود .
در هر دو صورت ، بحث از امتناع ، بيرون از امور عامه مىباشد و استطراداً مطرح مىشود