يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ * أَلا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ .
« 1 » ( ما آيات ( قدرت و حكمت ) خود را در آفاق جهان و نفوس بندگان كاملا هويدا و روشن مىگردانيم تا ظاهر و آشكار شود كه خدا و قيامت و رسالتش هم بر حق است . آيا اى رسول همين حقيقت كه خدا بر همهء موجودات عالم پيدا و گواه است كفايت از برهان نمىكند ؟ الا ( اى اهل ايمان ) بدانيد كه كافران از لقاى خداى خود در شك و انكارند و باز بدانيد كه خدا را بر همهء موجودات عالم احاطهء كامل است . )
و سياق آيهء نخستين كه مىفرمايد :
سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ ،
تا آنجا كه مىفرمايد :
حَتَّى يَتَبَيَّنَ
نشان مىدهد كه مراد از شهيد در اين آيه مشهود مىباشد نه شاهد . و همچنين است اين بخش آيه كه مىفرمايد :
أَلا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ . . .
كه اين قسمت آيه همچون اعتراضى است نسبت به محجوبان ، و قسمت ديگر آيه كه مىفرمايد :
أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ ،
به منزلهء جواب است براى اعتراض مذكور .
و سياق اين آيهء اخير كه مىفرمايد :
أَلا إِنَّهُمْ . . .
با آنچه كه دربارهء « لقا » گفتهاند كه مقصود از « لقا » همان موت و قيامت است به طور مجازى زيرا آيات خداوند در آن هنگام بروز و ظهور مىيابد به طورى كه گويى حق تعالى مشهود و مرئى مىگردد ، منافات و ناسازگارى دارد . خداوند با آيهء فوق در حقيقت به ردّ سخن اين كسان دربارهء « لقا » پرداخته و فرموده است كه او به هرچيز محيط و به همه چيز احاطه دارد ، و احاطهاش بر اشياء در دنيا و قيامت و بعد از مرگ يكسان است . پس هيچ وجهى ندارد كه « لقا » را از جهت احاطه به « لقا » به مرگ و قيامت تفسير كنند . در اين صورت ديگر اين آيه با آيهء سابق ربطى ندارد ، بلكه معناى آيه - و البته خداوند داناتر است - اين مىشود كه او خود در گواهى دادن بر حقيقت و ثبوت خويش كفايت مىكند و او خود مشهود هر چيزى است و ليكن آيات و نشانههاى خود را در آفاق و انفس به ايشان مىنماياند تا شك و
هامش
( 1 ) . فصلت / 53 و 54