و قول خداى تعالى كه در بيان أحوال موسى عليه السّلام ميفرمايد كه : * ( إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ ) * .
و قول حضرت ايزد عالم : * ( لِيَبْلُوَكُمْ فِي ما آتاكُمْ ) * .
و قول قادر سبحان : * ( ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ ) * .
و قول خداى كريم : * ( إِنَّا بَلَوْناهُمْ كَما بَلَوْنا أَصْحابَ الْجَنَّةِ ) * .
و قول الله تعالى : * ( لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ) * .
و در محلّ ديگر عزّ و جلّ فرمايد : * ( وَإِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّه بِكَلِماتٍ ) * فتاب عليه .
و در جاى ديگر گويد : * ( وَلكِنْ لِيَبْلُوَا بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ ) * .
اى عبايه جميع اينها كه در قرآن خداى تبارك و تعالى آمده همگى و تمامى آن بمعنى اختيار است .
پس از آن امام المشارق و المغارب أسد الله الغالب علىّ بن أبى طالب عليه سلام الله الملك الواهب فرمود كه اگر گويند كه حجّت در قول خداى تعالى * ( يَهْدِي مَنْ يَشاءُ ) * * ( يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ ) * و آنچه مشابه اين آيه در اشتباه و خفا بود چيست ؟
ما گوئيم اين آيه را دو معنى مقتضى بر مجاز است .
اوّل - آنكه إخبار قدرت ربّ العزّت باشد و بر هدايت آنكه خواهد و ضلالت كسى كه ارادهء اضلال نمايد و اگر ايزد جبّار جبر بندگان بر هدايت يا ضلالت نمايد هيچ أحدى از خلقان از فعل طاعت مستوجب مثوبت و از عمل معصيت مستحقّ عقوبت نگرديد چنانچه ما شرح و بيان نموديم .
و معنى دوّم آنكه هدايت از حضرت واهب العطيّه شناسا گردانيدن
الاحتجاج ( فارسي ) — صفحة 229
مساهمون: أحمد بن علي الطبرسي
ص٢٢٩