صفحههاى نقرهاى است كه اين پلكان از سوى يكى از اميران هند به كعبه هديه شده است . به هنگام گشوده شدن درِ كعبه به روى زائران ، در جشنها و مراسم بزرگ ، اين پلكان در كنار در قرار داده مىشود . گفتنى است كه اين مراسم در سال معمولًا ، از پانزده بار تجاوز نمىكند . در ديگر روزهاى سال ، پلكان ياد شده همواره در كنار گنبد زمزم از سوى باب بنىشيبه قرار داده مىشود و آن داراى پلههاى كوچك چوبى است كه افراد بدانوسيله به درون كعبه راه مىيابند .
در ركنى كه در سمت چپ درِ كعبه قرار دارد ، حجر الاسود واقع است و آن در ارتفاع يك متر و پنجاه سانتيمترى از زمين مطاف نصب شده است .
در بخش بيرونى پيرامون كعبه و در قسمت پايين آن ، برآمدگى وجود دارد كه ارتفاع آن به طور متوسط بيست و پنج سانتيمتر و عرض آن حدود سى سانتيمتر بوده كه به « شاذروان » نامبردار است . اين قسمت جزو كعبه است كه قريش به هنگام ساختمان ، جهت اختصار آن را در خارج از كعبه قرار دادند . به نظر من شاذروان از ساختههاى حجّاج است ؛ زيرا ، نامبرده اين قسمت از كعبه را براى جلوگيرى از تأثير سيلها و بارانها بنا كرد كه در مكه از زمانهاى دور تاكنون همواره به شدت بر مطاف مىباريد و خرابى به بار مىآورده است . گواه ما براين سخن اين است كه كلمهء « شاذروان » گرفته شده از الفاظ فارسى است و حَجاج به هنگام ساختن كعبه ، تعدادى كارگر ساختمانى ايرانى را بر اين كار اجير كرد و آنان اين قسمت از كعبه را بدين شكل ساختند و نام « شاذروان » را بر آن نهادند . ممكن است ساختمان شاذروان از دوران « ابن زبير » به يادگار مانده باشد و گواه بر اين سخن مطلبى است كه در كتاب « الأغاني » آمده است ؛ بدين صورت كه :
از « ابن سويح » در مورد سبك آهنگى كه با آن سرودهاى را اجرا مىكرده سؤال كردهاند ، زيرا آن آهنگ در نزد عرب معروف و شناخته نبوده است . او در جواب مىگويد :
از كارگران ايرانى كه « ابن زبير » آنان را جهت ساختمان كعبه احضار نموده بود ، آموخته است . آنان با آهنگهاى زيبايى سرودههاى خود را اجرا مىكردهاند . نامبرده اين سبك را از آنان گرفته و نغمههاى عربى ديگرى را با آن مخلوط نموده و آهنگ جديدى را اجرا كرده است . در هر صورت « شاذروان » و « ميزاب » دو كلمهء فارسى بوده كه هيچگاه در
التاريخ القويم لمكة وبيت الله الكريم ( كعبه و مسجد الحرام در گذر تاريخ ) ( فارسى ) — صفحة 80
مساهمون: هادى انصارى
ص٨٠