مقالهء ششم در ساير عملهاى صالح است
و در اين پنج باب است .
باب اوّل : در توبه است
و آن عبارت است از پاك گردانيدن دل از گناه « 1 » و بازگشت نمودن از مرتبهء دورى به مرتبهء نزديكى . و به عبارتى ديگر عبارت است از ترك نمودن معاصى في الحال و عازم بودن بر « 2 » ترك آنها در استقبال و تدارك نمودن آنچه سابقاً كرده از تقصيرات .
و توبه واجب است در « 3 » هر حالى و في الفور واجب است . و شرطش آن است كه از براى خدا باشد نه از براى طمع در مال يا جاه ، يا از ترس پادشاه ، يا از راه فقدان اسباب .
و شرط ديگر آن است كه پشيمان باشد . و مراد از پشيمانى تألّم « 4 » قلب است و اندوهگين بودن بر گناه . و روح و حيات توبه و توبهء حقيقى اين است و اين مقدور كسى نيست . و آنچه مقدور است تحصيل اسباب پشيمانى است كه آن علم و ايمان است و اين دو را در دل جاى دادن و محقّق گردانيدن .
حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمودند : پشيمانى توبه است « 5 » . زيرا كه خالى نمىباشد از
هامش
( 1 ) . گناه /aگناهان .
( 2 ) . بر /aو .
( 3 ) . در /aاز .
( 4 ) .s- تألّم .
( 5 ) . كتاب من لا يحضره الفقيه 4 : 380 ح 5811 . تحف العقول : 55 . عوالي اللئالي 1 : 292 ح 168 .