2 - اعتدال در عفو و انتقام
قرآن انسان را به تحمل ، صبر و استقامت در برابر مصائب و مشكلات فرمان مىدهد . افراد صبور را مىستايد و به آنان پاداش بزرگى را نويد مىدهد و مىگويد :
إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ .
« 1 » صابران اجر و پاداش خود را بىحساب دريافت مىكردند .
وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ .
« 2 » خداوند صبركنندگان را دوست دارد .
ولى بايد توجه داشت كه قرآن در برابر ظالم دست مظلوم را نبسته و او را از گرفتن حق خويش بازنداشته است ، بلكه براى اين كه ريشهء ظلم و فساد قطع شود و براى اين كه قانون عدالت در روى زمين حكم فرما باشد ، به مظلوم اجازه و بلكه فرمان مىدهد كه در برابر ظلم و ستمگر مقاومت و ايستادگى نمايد و عادلانه از وى انتقام بگيرد . قرآن در اين مورد مىگويد :
( 1 ) -
فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ .
« 3 » هركس بر شما تعدى كند ، شما نيز به اندازهء تعدى وى از او انتقام بگيريد .
قرآن به اولياى مقتول اجازه داده است كه در صورت عمدى بودن قتل ، قاتل را قصاص كنند و به تاوان مقتول او را بكشند :
وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ .
« 4 » هركس مظلوم كشته شود به ولىّاش سلطه ( حق قصاص ) داديم ولى او هم نبايد در قتل اسراف ورزد .
3 - اعتدال در جنبههاى مادى و معنوى
قرآن مجيد چون بر پايهء اعتدال و ميانهروى ، تشريع و قانونگذارى مىكند ، اين است كه نظام و قوانين اجتماعى اين عالم را با قوانين آخرت تطبيق نموده ، در ميان آنها نيز هماهنگى به وجود
هامش
( 1 ) زمر / 10 .
( 2 ) آل عمران / 146 .
( 3 ) بقره / 194 .
( 4 ) اسراء / 33 .