نسخ در لغت
نسخ در لغت به معناى نوشتن چيزى است كه از روى نوشته ديگر و اشتقاق كلمههاى معروف « استنساخ » و « انتساخ » نيز از همان ماده و به همان معنى است .
نسخ در لغت به معناى « نقل » و « تغيير » دادن نيز آمده است ، چنان كه مىگويند : « تَناسَخَ الْمَواريثُ وَ الدُّهُورُ » يعنى ثروتها و زمانها متغيّر گشته است .
نسخ در لغت به معناى « ا زاله » و از بين بردن هم به كار رفته است ، چنان كه مىگويند : « نَسَخَتِ الشَّمْسُ الظّلَّ » يعنى آفتاب ، سايه را از بين برد و « نسخ » در ميان صحابه رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) و مسلمانان دورانهاى بعد بيشتر در همين معنى استعمال مىشده است و به مخصص و مقيّد و هر آنچه استثنا و تبصرهاى بر كليات و عمومات باشد ، ناسخ مىگفتند « 1 » زيرا اينها در واقع حكم را تغيير داده و از بين مىبرند .
نسخ در اصطلاح
نسخ در اصطلاح خاص علما و دانشمندان دينى با الهام از معناى لغوى آن ، عبارت است از برداشته شدن حكمى از احكام ثابت دينى در اثر سپرى شدن وقت و مدت آن ، يعنى تغيير يافتن حكم چيزى يا سپرى شدن وقت و دوران آن حكم .
و اينكه در تعريف نسخ اصطلاحى ، كلمهء « ثابت » را اضافه نموديم ، به دليل اين است كه اگر حكم ثابت نباشد و با تغيير موضوع تغيير پيدا كند ، نسخ ناميده نمىشود ، مانند برداشته شدن وجوب روزه ماه رمضان با سپرى شدن ماه رمضان كه آن را نسخ نمىنامند زيرا وجوب روزه هميشگى نيست و موضوع آن ماه رمضان است كه با تمام شدن آن ، وجوب روزه هم تغيير پيدا مىكند و مانند تمام
هامش
( 1 ) - در تفسير منسوب به ابن عباس ، معمولًا تبصره زدن بر كليات و عموميات نسخ ناميده شده است .