پس قوم صفت ايشان بشناسند ، گويند : لبيك . گويد : ليجزيهم اللّه احسن ما عملوا ، و در پس لواى خويش به بهشت روند . ( 1 ) ابن عباس گفت كه جماعتى از مسلمانان و جماعتى از جهودان و ترسايان جمع آمدند . مسلمانان گفتند كه ما ثواب مىخواهيم از خداى تعالى و جزاى نيك در بهشت . جهودان گفتند اين باطل است كه نه بعث است و نه نشور و نه جزا و نه عقاب . پس خداى تعالى گفت :
بَلْ كَذَّبُوا بِالسَّاعَةِ
تا آنجا كه گفت :
ضَيِّقاً مُقَرَّنِينَ دَعَوْا هُنالِكَ ثُبُوراً .
دو مرد كافر را گردن با هم بندند و در جاى تنگ كنند چندانكه نيزهاى به زمين فرو زنند ،
a
88
I
و ايشان فرياد مىكنند دعوا هنالك ثبورا پس لوائى بسازند از براى مؤمنان و ايشان در پس لوا مىروند و به بهشت به جاى خويش روند .
( 2 ) ابن عباس گفت روز به نيمه نرسد يعنى قيامت تا اهل بهشت در بهشت روند و اهل دوزخ در دوزخ . ( 3 ) پس لوائى ديگر بسازند و منادىاى ندا كند كه : اين الذين يمشون على الارض هونا ، كجااند آن جماعت كه بر روى آهسته و به تواضع روند . ايشان صفت خويش بشناسند ، گويند : لبيك ، ما را از براى چه خواندهاى گويند :
اولئك يجزون الغرفه بما صبروا ، پس ايشان در پس لواى خويش به بهشت روند . ( 4 ) گفت جماعتى از جهودان و ترسايان بودند كه ايمان آورده بودند به تورات موسى . چون محمد را صلى اللّه عليه دريافتند ايمان آوردند به محمد عليه السلام ، چون روز قيامت باشد ، لوائى بسازند از براى ايشان و منادىاى ندا كند كه كجااند آنان كه كتاب بديشان فرستادهايم پيش از آنكه به محمد صلى اللّه عليه و سلم ايمان آوردند . پس قوم صفت خويش بشناسند و در پس لواى خويش به بهشت روند . ( 5 ) گفت خداى را تبارك و تعالى در دنيا بندگانىاند از اهل زهد و تواضع كه در دنيا ترفع نجويند و با اهل دنيا منافست ننمايند در عز و شرف چون روز قيامت باشد ، لوائى بسازند از براى ايشان و منادى ندا كند كه : اين
لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لا فَساداً ،
اين قوم صفت خود بدانند و گويند لبيك ،