مرد عجمى از امت من با زبان عجمى قرآن مىخواند ولى ملايكه به صورت عربى آن را بالا مىبرند . علاوه آنكه ما در دعاهاى اهل بيت عليهم السّلام الفاظى را مىيابيم كه معانىشان را نمىدانيم . و آن الفاظ فراوان است از آن جمله اسمها و قسمها و اغراض و حاجات و فوايد و خواستههايى در آن دعاها آمده است ، كه ما خدا را به آن اسما قسم مىدهيم ، و از او آن اشيا را مىخواهيم ، در حالى كه هيچ كدام از آنها را نمىدانيم ، و هيچ كس نگفت : اين چنين دعا در صورتى كه معرب ( و صحيح و رسا ) نباشد مردود است . علاوه آنكه بىسواد ، معانى الفاظ ناصحيح را ، كه آشنا به تفسير آن است ، بهتر از اديب نحوى مىداند ، كه دعاهاى عربى را مىخواند ، و با تفسير و لغات آن آشنايى ندارد ، بلكه تنها اعراب آن را مىداند ، پس خداوند به اندازهء قصد و نيت ثواب مىدهد ، چون كه پيامبر ( ص ) فرمود : « الاعمال بالنيّات » : ( جزاى ) اعمال به خاطر نيتهاى آن است و فرمود : نيّة المؤمن خير من عمله : نيت مؤمن بهتر از عملش است .
و اين روايت صريح در اين باب است ، زيرا پاداش بر نيت تعلق گرفته است پس دعاكننده از آن منفعت برده است و اگر جزا بر عمل ظاهرى ( لفظ ناصحيح ) باشد دعاكننده هلاك شده است .
دليل ديگر قول پيامبر ص است : كه فرمود : سين بلال در نزد خدا شين است . ( توضيح آنكه بلال در اذان اشهد ان لا إله الّا اللَّه را اسهد مىگفت ) .
مردى خدمت امير المؤمنين - عليه السلام - رسيد ، عرضه داشت : اى امير المؤمنين بلال امروز با فلانى گفتگو و مناظره مىكرد ، و با الفاظ ناصحيح مطالبش را بيان مىكرد ، و فلانى درست سخن مىگفت و از گفتار بلال مىخنديد .
امير المؤمنين عليه السلام فرمود : اى بندهء خدا صحّت كلام و درستى سخن ، براى درستى اعمال و تهذيب آن است ، صحت كلام فلانى و درستى سخنش در صورتى كه اعمالش نادرست و قبيح باشد ، براى او چه نفعى دارد ؟ و نادرستى الفاظ بلال ، در صورتى كه كارهايش به نحو احسن درست و پاكيزه باشد چه ضررى به حال بلال دارد ، پس از اين حديث ثابت شد كه نادرستى گاهى نادرستى عمل است چنان كه الفاظ هم نادرست مىشود ، بنا بر اين ضرر به دليل نادرستى در عمل دامنگير او مىشود ، نه به خاطر آنكه الفاظش نادرست است .
و مراد از روايت دوم نادرستى در ( نقل ) احكام است و اين معنا مثل گفتار پيامبر ( ص ) است كه فرمود : خدا رحمت كند كسى را كه گفتار من را بشنود و آن را بفهمد و همانطور كه آن را شنيده ، به ديگران برساند ، زيرا چه بسا كسى كه ( لفظ ) دانشى را حمل مىكند ، ولى داناى به آن نيست . و همين معنا مضمون گفتار امام صادق عليه السلام است كه فرمود : وقتى از ما روايت كرديد پس
عدة الداعي ونجاح الساعي (آداب راز ونياز به درگاه بى نياز) (فارسى) — صفحة 30
مساهمون: ابن فهد الحلي
ص٣٠