قُلتُ : يا أبا عَبدِ اللَّهِ أوصِني ، قالَ :
اوصيكَ بِتِسعَةِ أشياءَ فإنَّها وَصِيَّتي لِمُريدي الطَّريقِ إلَى اللَّهِ تَعالى ، وَاللَّهَ أسألُ أن يُوَفِّقَكَ لِاستِعمالِه ؛ ثَلاثَةٌ مِنهافي رِياضَةِ النَّفسِ « 1 » ، وثَلاثَةٌ مِنها فِي الحِلمِ ، وثَلاثَةٌ مِنها فِي العِلمِ ، فَاحفَظْها وإيّاكَ والتَّهاوُنَ بِها ، قالَ عُنوانٌ : ففَرَّغتُ قَلبي لَهُ .
فقالَ : أمّا اللَّواتي فِي الرِّياضَةِ : فإيّاكَ أن تَأكُلَ ما لا تَشتَهيهِ فإنَّهُ يورِثُ الحَماقَةَ والبَلَهَ ، ولا تَأكُلْ إلّاعِندَ الجُوعِ ، وإذا أكَلتَ فكُلْ حَلالًا وسَمِّ اللَّهَ ، وَاذكُرْ حَديثَ الرَّسولِ صلى الله عليه وآله : ما مَلَأَ آدَمِيٌّ وِعاءً شَرّاً مِن بَطنِهِ ، فإن كانَ ولابُدَّ فثُلثٌ لِطَعامِهِ وثُلثٌ لِشَرابِهِ وثُلثٌ لِنَفَسِهِ .
وأمّا اللَّواتي فِي الحِلمِ : فمَن قالَ لَكَ :
إن قُلتَ واحِدَةً سَمِعتَ عَشراً فقُلْ : إن قُلتَ عَشراً لَم تَسمَعْ واحِدَةً ، ومَن شَتَمَكَ فقُلْ لَهُ : إن كُنتَ صادِقاً فيما تَقولُ فَأسألُ اللَّهَ أن يَغفِرَ لي ، وإن كُنتَ كاذِباً فيما تَقولُ فَاللَّهَ أسألُ أن يَغفِرَ لَكَ ، ومَن وَعَدَكَ بِالخَنى « 2 » فَعِدْهُ بِالنَّصيحَةِ والرِّعاءِ .
شرح
گفتم : اى أبو عبداللَّه ! به من سفارشى بفرما .
فرمود : تو را به نُه چيز سفارش مىكنم كه اينها سفارش من به جويندگان راه خداوند متعال است واز خداوند مىخواهم كه تو را در به كار بستن آنها توفيق دهد . سه چيز از اين نُه چيز به رياضت نفْس مربوط مىشود وسه چيز به بردبارى وسه ديگر به دانش . اينها را حفظ كن وزنهار كه ناچيزشان شمارى . عُنوان مىگويد : دلم را بكلّى به آن حضرت سپردم .
حضرت فرمود : آن سه چيز كه به رياضت مربوط مىشود اينهاست : از خوردن آنچه كه ميل واشتها بدان ندارى ، خوددارى كن ؛ زيرا اين كار حماقت وكودنى به بار مىآورد . ديگر آن كه تا گرسنه نشدهاى غذا نخور وهر گاه غذا خوردى ، حلال بخور ونام خدا بگو واين حديث رسول خدا صلى الله عليه وآله را به ياد آر كه : آدمي هيچ ظرفى را بدتر از شكم خويش پر نكرد .
اما چون چارهاى از خوردن نيست ، پس يك سوم معده را براي غذا ، يك سوم ديگر براي نوشيدنى ويك سوم هم براي هوا باشد .
آن سه چيز كه به بردبارى مربوط مىشود اينهاست : چنانچه كسى به تو گفت : اگر يكى بگويى ده تا مىشنوى ، در پاسخش بگو : اگر ده تا بگويى يكى هم نخواهى شنيد . اگر كسى به تو ناسزا گفت ، به أو بگو : اگر آنچه مىگويى راست باشد ، از خداوند مىخواهم كه مرا بيامرزد واگر دروغ باشد ، از خداوند مىخواهم كه تو را بيامرزد . [ سوم اين كه ] اگر كسى به تو سخن زشتى گفت ، تو أو را نصيحت وارشاد كن .
هامش
( 1 ) . الرياضة : تهذيب الأخلاق النفسيّة .
( 2 ) . الخنى : الفحش في القول . ( النهاية : 2 / 86 ) .