وحُزنُهُ في قلبِهِ ، أوسَعُ شَيءٍ صَدْراً ، وأذَلُّ شَيءٍ نَفْساً ، يَكْرَهُ الرِّفْعةَ ، ويَشْنَأُ السُّمْعةَ ، طويلٌ غمُّهُ ، بَعيدٌ هَمُّهُ ، كثيرٌ صَمتُهُ ، مَشغولٌ وقتُهُ ، شَكورٌ ، صَبورٌ ، مَغمورٌ بفِكرَتِهِ ، ضَنينٌ بخَلّتِهِ ، سَهلُ الخَليقةِ ، لَيِّنُ العَرِيكةِ ، نَفسُهُ أصْلَبُ مِن الصَّلْدِ ، وهُو أذَلُّ مِن العبدِ . « 1 »
1473 . عنه عليه السلام : المؤمنُ وَقورٌ عندَ الهَزاهِزِ ، ثَبُوتٌ عندَ المَكارِهِ ، صَبورٌ عندَ البلاءِ ، شَكورٌ عندَ الرَّخاءِ ، قانعٌ بما رَزقَهُ اللَّهُ ، لا يَظلِمُ الأعداءَ ، ولا يَتَحامَلُ للأصدِقاءِ ، النّاسُ مِنهُ في راحةٍ ، ونَفسُهُ في تَعَبٍ . « 2 »
1474 . عنه عليه السلام : المؤمنُ غِرٌّ كريمٌ ، مأمونٌ على نفسِهِ ، حَذِرٌ مَحزونٌ . « 3 »
1475 . عنه عليه السلام : المؤمنُ أمينٌ على نفسِهِ ، مُغالِبٌ لِهَواهُ وحِسّهِ . « 4 »
1476 . عنه عليه السلام : المؤمنُ إذا وُعِظَ ازْدَجرَ ، وإذا حُذِّرَ حَذِرَ ، وإذا عُبِّرَ اعْتَبرَ ، وإذا ذُكِّرَ ذَكرَ ، وإذا ظُلِمَ غَفرَ . « 5 »
شرح
مىباشد واندوهش در دلش ، سينهاش فراختر است ونَفْسش از هر چيز رامتر ؛ بلندپايگىرا ناخوش مىدارد وشهرت را دشمن مىشمارد اندوهش دراز است وهمّتش بلند ؛ بسيار خموش است واوقاتش به بيكارى نمىگذرد ؛ شكور است وشكيبا ؛ غرق در انديشهء خويش است ودر پايبندى به دوستى خود [ با ديگران ] حريص . نرمخو ومهربان است ، ارادهاش سختتر از سنگ خار است وبا اين حال از يك برده ، خوارتر وافتادهتر است .
1473 . امام علي عليه السلام : مؤمن در گرفتاريهاى تكاندهنده ، استوار است ، در ناخوشيها پابرجا ، در بلا شكيبا ، در آسايش سپاسگزار وبه آنچه خدا روزىاش كرده قانع است ، به دشمنان ستم روا نمىدارد وبه خاطر دوستان نيز به ديگران ستم نمىكند ، مردم از أو در آسايشاند وجانش [ از أو ] در رنج است .
1474 . امام علي عليه السلام : مؤمن خوشدل ( بي شيله پيله ) وبزرگوار است ، امين نفس خويش وهمواره بر حذر واندوهگين است .
1475 . امام علي عليه السلام : مؤمن امانتدار نفس خويش است ، وچيره بر هوى وهوس خويش .
1476 . امام علي عليه السلام : مؤمن چون اندرزش دهند از خطا ] باز مىايستد وچون برحذرش دارند حذر مىكند وچون پندش دهند پند مىپذيرد وچون به أو يادآور شوند متذكّر مىگردد وهرگاه ستم بيند مىبخشد .
هامش
( 1 ) . بحار الأنوار : 69 / 410 / 127 .
( 2 ) . مطالب السؤول : 54 .
( 3 ) . غرر الحكم : 1901 .
( 4 ) . غرر الحكم : 2204 .
( 5 ) . غرر الحكم : 2076 .