وَيُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ » .
« 1 »
الحديث :
41 . الإمامُ الصّادقُ عليه السلام - في صِفَةِ الكامِلينَ مِنَ المُؤمِنينَ - : هُمُ البَرَرَةُ بِالإِخوانِ في حالِ اليُسرِ وَالعُسرِ ، المُؤثِرونَ عَلى أنفُسِهِم في حالِ العُسرِ ، كَذلِكَ وَصَفَهُمُ اللَّهُ فَقالَ :
« وَيُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ »
،
فازوا وَاللَّهِ وأفلَحوا . « 2 »
ب - انقِيادُ الأَحرارِ
42 . الإمامُ عليٌّ عليه السلام : بِالإِيثارِ يُستَرَقُّ الأَحرارُ . « 3 »
43 . عنه عليه السلام : بِالإِيثارِ عَلى نَفسِكَ تَملِكُ الرِّقابَ . « 4 »
ج - إيثارُ المُؤثَرِ عَلَيهِ
44 . الإمامُ عليٌّ عليه السلام : تَحَبَّب إلى خَليلِكَ يُحبِبكَ ، وأكرِمهُ يُكرِمكَ ، وآثِرهُ عَلى نَفسِكَ يُؤثِركَ عَلى نَفسِهِ وأهلِهِ . « 5 »
شرح
بر خودشان مقدّم مىدارند وآنها كه از آزمندى نفس « 1 » خويش ، مصون بمانند ، آنان ، همان رستگاراناند » .
حديث :
41 . امام صادق عليه السلام - در توصيف مؤمنان كامل - فرمود : آنان ، كسانىاند كه در آسايش وسختى به برادرانْ نيكى مىكنند ، ودر هنگام تنگدستى ، ايثار مىكنند . اين گونه ، خداوند ، ايشان را توصيف كرده وفرموده است : « و [ ديگران را ] بر خويشتن ، مقدّم مىدارند ، هرچند خودشان نيازمند باشند . وآنها كه از آزمندىِ نفس خويش ، مصون بمانند ، آنان ، همان رستگاراناند » . به خدا سوگند كه اينان ، كامياب ورستگار شدند .
ب . بندگى آزادگان
42 . امام علي عليه السلام : با ايثار ، آزادگان به بندگى كشيده مىشوند . 43 . امام علي عليه السلام : با ايثار ، اختياردارِ ديگران مىشوى .ج . ايثار متقابل
44 . امام علي عليه السلام : به دوستت مهر بِوَرز تا به تو مهر ورزد ، وأو را گرامى بدار تا تو را گرامى بدارد ، وأو را بر خويشتن ، مقدّم بدار تا أو نيز تو را بر خويش وخانوادهاش مقدّم بدارد .( 1 ) . كلمهء « شُحّ » در متن عربى ، چنان كه راغب در المفرداتآورده ، بهمعناى « بُخل توأم با حرص » است كه به « عادت » تبديل شده باشد .هامش
( 1 ) . الحشر : 9 .
( 2 ) . الأصول الستّة عشر : 6 .
( 3 ) . غرر الحكم : 4187 .
( 4 ) . غرر الحكم : 4293 ، عيون الحكم والمواعظ : 186 / 3788 .
( 5 ) . غرر الحكم : 4530 ، عيون الحكم والمواعظ : 203 / 4117 .