امورى كه داراى سه ويژگى باشند :
1 - در خارج حقيقتا موجود باشند نه اينكه اعتبار و فرض ذهن باشند بر خلاف قسم 1 و 2 .
2 - اين امور موجود نامتناهى مجتمع در وجود باشند بر خلاف قسم سوّم .
3 - ميان اين امور موجود ترتب علىّ و معلولى باشد بر خلاف نفوس برزخى كه همه موجودند در آن عالم و تزاحمى هم ندارند امّا ترتبى بينشان نيست بلكه در عرض همند .
و امّا ابطال تسلسل : ما معتقديم كه سلسله علتها و معلولها حتما بايد منتهى شوند به علتى كه او هرگز معلول چيزى نباشد و علت نخستين و علت العلل باشد و محال است كه اين سلسلهء ممكنات تا بىنهايت امتداد داشته و به واجب الوجود بالذاتى متكى نباشند و براى اثبات محاليت تسلسل از سوى فلاسفه الهى براهين متعددى اقامه شده از قبيل :
1 - برهان تطبيق 2 - برهان وسط و طرف ابن سينا 3 - برهان حيثيات شيخ اشراق 4 - برهان ترتب 5 - برهان تصانيف 6 - برهان اسد و اخصر فارابى 7 - برهانى كه فاضل مقداد در شرح باب حادى عشر آورده و ما به بيان همان برهان بسنده مىكنيم :
سلسله مكنات به هر اندازه كه بر تعدادشان افزوده شوند حتى اگر نامتناهى باشند باز همهء آنها در امكان ذاتى شريكند يعنى بدون علّت و مؤثر خارجى يافت نمىشوند پس اگر بپذيرفتيم كه ممكن الوجودى در خارج وجود دارد بايد بپذيريم كه مؤثرى و بوجودآورندهاى براى آن نيز هست حال آن مؤثر از سه حال بيرون نيست :
شرح كشف المراد ( فارسى ) — صفحة 39
مساهمون: العلامة الحلي
ص٣٩