1 - يا خود همين سلسله ممكنات آفرينندهء خودشان مىباشند .
2 - يا جزئى از اين سلسله فى المثل حلقهء صدم در آفرينش كل اين ممكنات مؤثر است .
3 - و يا حقيقتى بيرون از دائرهء امكان و ممكنات سر سلسلهء اين ممكنات است .
احتمال اوّل مستلزم دور است و دور مستلزم توقف الشيء على نفسه و توقف مستلزم تقدم الشيء على نفسه و تقدم مستلزم تناقض است فهو باطل .
و احتمال دوّم مستلزم آنست كه آن جزء در خودش هم تأثير بگذارد و ايجاد كند چون خودش هم جزئى از سلسله است و وقتى مؤثر در كل بود مؤثر در جزء هم خواهد بود و نيز مستلزم آنست كه آن جزء در علل خويش هم مؤثر باشد يعنى ممكنات سابق بر او و در رديف علل او هم توسط همين جزء ايجاد شده باشد و چنين چيزى مستلزم تقدم شيء هم بر خود و هم بر علل خود است و كلاهما محالان عقليان بديهيان .
و احتمال سوم هم مستلزم مطلوب ما است كه واجب الوجودى هست زيرا كه موجود در خارج يا ممكن الوجود است و يا واجب الوجود و وقتى كه آن عامل مؤثر ممكن نبود حتما بايد واجب باشد زيرا شق ثالثى وجود ندارد پس سلسله ممكنات به واجب منتهى شد و امّا خود آن واجب ديگر معقول نيست به جائى منتهى شود و گرنه واجب نخواهد بود چنان كه در آينده بيشتر بحث خواهيم كرد ان شاء اللّه تعالى .
و امّا اصل ششم : خصائص واجب الوجود :
اگر انسان در خود كلمهء واجب الوجود لذاته دقت كند يك دنيا مطلب نصيب او مىشود و ما به گوشهاى از خصائص اشاره نموده و تفصيل آن را به
شرح كشف المراد ( فارسى ) — صفحة 40
مساهمون: العلامة الحلي
ص٤٠