ياران سفيان گفتند : تمام موارد آن را نه !
امام عليه السلام فرمود : از همينجا هلاك شديد و احاديث پيامبر صلى الله عليه و آله نيز همين گونه است !
ولى آنچه شما از قرآن بيان كرديد ، آنها اخبارى است كه خداوند در كتابش دربارهء كار نيك گروهى به ما خبر مىدهد و آن كار براى ايشان مباح و روا بود و از آن بازداشته نشده بودند و پاداششان از آن كار نيز بر خداست . ولى [ پس از آن ] خداوند بر خلاف كار آنها دستور داد و دستور خداوند ناسخ كار آنان گرديد . نهى خداوند از اين كار ، رحمت و نظر لطفى از جانب او بود براى مؤمنان ، براى اينكه آنان به خود و خانوادهشان زيان نرسانند ؛ خانوادهاى كه در ميانشان كودكان ضعيف ، فرزندان ، پيرمرد و پيرزن ناتوان و ازكارافتاده وجود داشت .
كسانى كه قدرت تحمل گرسنگى نداشتند ؛ زيرا در صورتى كه من بيش از يك گرده نان در اختيار نداشته باشم و آن را هم صدقه بدهم ، آنان از گرسنگى هلاك و تباه خواهند شد . از همين جاست كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : اگر انسان پنج دانه خرما يا پنج گرده نان يا پنج دينار يا پنج درهم داشته باشد و تصميم به مصرف نمودن آنها گرفته باشد ، پس از آن برترين آنها ، آن چيزى كه براى پدر و مادرش مصرف كند و سپس برترين آنها چيزى است كه براى خود و خانوادهاش صرف مىكند ، در مرتبهء سوم آنچه به خويشان فقيرش مىپردازد ، در مرتبهء چهارم آنچه به همسايگان فقيرش انفاق مىكند و در مرتبهء پنجم آنچه در راه خدا صرف مىكند و آن از همه پاداشش كمتر است .
در زمان پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله يكى از انصار هنگام مرگ پنج يا شش بندهاش را آزاد كرد . او هيچ ثروتى غير از آنها نداشت و فرزندان صغيرى داشت . پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله دربارهء وى فرمود : اگر از كار وى مرا باخبر كرده بوديد ، به شما اجازه نمىدادم او را در قبرستان مسلمانان دفن كنيد ! كودكان صغيرى از خود باقى مىگذارد كه براى مشتى طعام دست به سوى مردم دراز كنند !
امام صادق عليه السلام در ادامهء سخنانش فرمود : پدرم براى من گزارش كرد كه رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : از افراد تحت تكفل و سرپرستى خود ، به ترتيب از نزديك و نزديكتر آغاز كن !
سپس اين قرآن است كه به سخنان شما پاسخ مىدهد و نهى لازمى است از طرف خداوند عزيز و حكيم كه مىفرمايد :
[ بندگان خداوند رحمان ] . . . و كسانى هستند ، كه هر گاه انفاق مىكنند ، زيادهروى نمىكنند و تنگ نمىگيرند و ميان اين دو روش ، ميانهرو هستند .
آيا نمىنگريد آنچه مردم را بدان فرامىخوانيد ، كه آن ايثار و مقدم داشتن بر خود است خداوند - تبارك و تعالى - بر خلاف آن سخن مىگويد و كارى را كه مردم را به آن دعوت مىكنيد ، اسراف مىنامد و در آيات متعددى از قرآن مىفرمايد : خداوند اسرافكنندگان را دوست ندارد . پس خداوند آنان را از اسراف و زيادهرَوى و از تنگ گرفتن نهى كرد و به امرى ميان اين دو [ دستور داد . ] نه آنكه همهء آنچه دارد ، ببخشد و آنگاه دعا كند كه خداوند به وى روزى دهد و دعايش - براساس حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله - مستجاب نگردد . از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله روايت شده است :
گروههايى از امت من دعاىشان مستجاب نمىگردد : شخصى كه پدر و مادرش را نفرين كند و شخصى كه به بدهكارى كه مالش را خورده است و از او رسيد و شاهدى نگرفته ، نفرين كند و شخصى كه همسرش را نفرين كند - در حالى كه خداوند طلاقش را در اختيار او قرار داده است و شخصى كه در خانهاش بنشيند و بگويد : پروردگارا ، به من روزى بده !
جامع أحاديث الشيعة (منابع فقه شيعه) (فارسى) — صفحة 219
مساهمون: السيد البروجردي
ص٢١٩