( 1 ) ( 1432 ) 11 - جبرئيل عليه السّلام نزد رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله آمد و عرض كرد : اى رسول خدا ! خداوند مرا فرستاده تا هديهاى به تو بدهم كه تاكنون به احدى قبل از تو داده نشده ، رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فرمود :
سؤال كردم ، آن هديه چيست ؟ گفت : صبر و بهتر از آن ، گفتم : بهتر از صبر چيست ؟
گفت : قناعت و بهتر از آن ، گفتم : بهتر از قناعت چيست ؟ گفت : رضا و بهتر از آن ، پرسيدم : بهتر از رضا چيست ؟ گفت : زهد و بهتر از آن ، گفتم : بهتر از آن چيست ؟ گفت :
اخلاص و نيكوتر از آن ، پرسيدم : بهتر از اخلاص چيست ؟ گفت : يقين و پسنديدهتر از آن ، گفتم : پسنديدهتر از آن چيست ؟ گفت : اى رسول خدا ، نردبان رسيدن به تمامى آنها توكل بر خدا مىباشد ، گفتم : اى جبرئيل ، معناى توكل بر خدا چيست ؟ گفت : ( اول ) آنكه : بدانى مخلوق نه ضررى دارد ، و نه سودى و نه بخششى دارد و نه منعى ، ( دوم ) آنكه : نااميدى از خلق را شيوهء خود سازى ، هر گاه بنده چنين باشد ، به كسى جز خدا تكيه نكند ، و اميد و ترس از غير خدا ندارد ، و بر هيچ كس غير از خدا طمع نمىبندد ، اين است معناى توكل .
گفتم : اى جبرئيل ، معناى صبر چيست ؟ گفت : شكيبايى نمودن در برابر مشكلات و سختيها و تنگدستى ، همانند شكيبايى نمودن در مواقع بىنيازى ، و شكيبايى در برابر بلا همانند شكيبايى در هنگام سلامت ، و هنگام نزول بلا شكايت خالق به مخلوق نبودن .
گفتم : معناى قناعت چيست ؟ گفت : خرسند بودن به آنچه از دنيا به دست مىآورد ، راضى بودن به اندك ، و شكر نمودن نسبت به زيادىها .
گفتم : پس معناى رضا چيست ؟ گفت : انسان خرسند از مولايش خشمگين نمىشود چه دسترسى به دنيا پيدا كند يا دسترسى پيدا ننمايد ، و به كردار كم از خويش خوشنود نمىگردد .
گفتم : اى جبرئيل ! معناى زهد چيست ؟ گفت : زاهد آنچه را آفريدگارش دوست دارد مىپسندد ، و آنچه در نزد خالق مبغوض است پيش او هم مبغوض است ، از حلال دنيا دورى مىكند و توجهى به حرام آن ندارد ، زيرا حلالش حساب دارد و حرامش عقاب ، به تمام مسلمانان مهربانى مىكند همان گونه كه با خود مهربان است ، از پرخورى اجتناب مىورزد همان گونه كه از ميتهء گنديده دورى مىجويد ، از زيور و زينت دنيا فاصله مىگيرد همانطور كه از آتش فراگير دور مىشود ، آرزوهايش كوتاه است ، گويا مرگ در پيش روى اوست .
مشكاة الأنوار في غرر الأخبار (فارسى) — صفحة 511
مساهمون: علي بن الحسن الطبرسي
ص٥١١