صورتىكه هزاران نفر از خون و پول ديگران زندگى مىكنند ؟ ! و امام صادق عليه السّلام مىفرمايد : « درهم حلال يك جا جمع نشود » .
و جدّ بزرگوارش امير مؤمنان مىفرمايد : ( ما جاع فقير الّا بما متّع به الغنيّ ) ؛
« هيچ بىنوائى گرسنه نمىشود ، جز به سبب رفاهطلبى و لذّتجوئى ثروتمند » .
و فرمود : ( ما رأيت نعمة موفورة . الّا والى جانبها حقّ مضيّع ) ؛
« هيچ نعمت گستردهاى نديدم ، جز اينكه تباه شدن حقّ ديگرى را در كنار آن ديدم » .
در پاسخ بايد توجّه داشت كه منظور امام صادق عليه السّلام از فراز ياد شده ، اين نيست كه راه اجحاف و تعدّى و تجاوز بسته شده ، بلكه منظور اينست كه اينهمه درگيرى و كشمكش ، كه در ميان مردم رائج است ، كارى بى جا و بىفائده است و انگيزهاى جز جهالت ندارد ، و تا هنگامى كه انسان برحسب متعارف تلاش كند ، روزى تعيين شده خواهد رسيد .
و لذا مىبينيم كه در حديث ديگرى آمده است :
( ما اخطأك لم يكن ليصيبك ، و ما اصابك لم يكن ليخطئك ، و لو اجتمع النّاس على ان ينفعوك لم ينفعوك ، الّا بشىء كتبه اللّه عليك ) ؛
« آنچه از دست تو در رفت ، هرگز مقدّر نبود كه به تو برسد ، و آنچه به تو رسيد ، مقدر نبود كه از تو ضايع شود . اگر همهى مردم جمع شوند كه فائدهاى به تو برسانند ، جز آنچه را كه خداوند مقدّر فرموده ، به تو
معيارهاى اخلاقى در فقه امام جعفر صادق ( ع ) ( قيم أخلاقية في فقه الإمام جعفر الصادق ع ) ( فارسى ) — صفحة 99
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٩٩