رياضت روز را چندين برابر جبران مىكنند و شبها را به بىبندوبارى و خوشگذرانى سپرى مىكنند . فى الجمله در سراسر اين ماه شب جانشين روز مىشود . هنگام شب بازارها باز و چراغانى است و مردم براى گردش و ديدار يكديگر به آنجا مىروند . بزرگان ضيافتهاى باشكوهى برپا مىكنند كه تا سپيدهدم طول مىكشد ولى به محض اينكه بتوان نخ سياه را از نخ سفيد تشخيص داد ( به طورى كه در قرآن بيان شده است ) ساعات روزه دوباره شروع مىشود و تا غروب آفتاب ادامه مىيابد . در اين مدت روزهداران ساعات روز را مىخوابند و به ندرت در كوچهها ديده مىشوند . روزهداران موقعى كه ماه رمضان به چلهى تابستان مىافتد به شكنجهى سختى دچار مىشوند و تشنگى به شدت آنها را عذاب مىدهد . با اينحال حاضرند جان خود را از دست بدهند و قطرهاى آب براى تسكين عطش خود ننوشند . من غالبا شاهد بودهام كه روزهداران با بىصبرى تمام در انتظار غروب آفتاب بودهاند تا حريصانه خود را به كوزهى آب يا هندوانهاى برسانند و عطشى كه آنها را از پا درآورده است فرونشانند .
البته عدهى زيادى به خصوص در طبقات بالا پيدا مىشوند كه به رياضتهاى ماه رمضان تن درنمىدهند . آنها به مانند بعضى كاتوليكها كه با اينكه در ايام پرهيز از خوردن گوشت ممنوعند ، بدون توجه به مسايل اخلاقى و وجدانى مطابق معمول به اكل و شرب مىپردازند . روزى در ايام ماه رمضان منزل يكى از منشيهاى وزير بودم . برايم دستور آوردن ميوه داد و خود پيش از من شروع به خوردن كرد . با ملاحظهى تعجب من اظهار داشت كه با پرداخت كفاره خود را مبرى خواهد كرد .
محرم ماه نخست سال اسلامى است . در روز دهم اين ماه سالگرد شهادت حسين ( ع ) « 1 » پسر خليفهى مسلمانان على ( ع ) را كه
هامش
( 1 ) - حسين ( ع ) كه از شناسايى خلافت يزيد ابن معاويه خليفهى دوم بنى اميه سر باز زد مجبور به ترك مدينه گرديد و به مكه رفت . مردم كوفه وى را دعوت كردند كه به شهرشان كه مطمئنتر است برود .
حسين ( ع ) به اتفاق فرزندان و اقوامش كه جمعا 72 سوار بودند