1 - معناى اجزاء لغة و اصطلاحا .
2 - تعيين محل نزاع در اين مسئله .
3 - بيان اينكه آيا مسئله اجزاء داخل در مباحث الفاظ است يا داخل در ملازمات عقليه ؟
اما مطلب اول :
اجزاء مصدر باب افعال است از باب « اجزاء ، يجزئ ، اجزاء ، و در لغت به معناى قائم مقام شدن و بىنياز كردن از شىء ديگر و كفايت كردن است و در اصطلاح اصوليين عبارتست از اينكه :
اتيان به متعلق امر مولى مؤثر در حصول غرض مولى باشد و در نتيجه موجب سقوط امر مولى شود و نيازى به اتيان دوباره نباشد .
و اما مطلب دوم : مقدمه :
دو نكته را بايد در نظر بگيريم : الف : احكام شرعيه داراى تقسيماتى است ، يكى از آن تقسيمات اينست كه « الاحكام علىثلاثه اقسام » .
واقعى اولى : و آنها عبارتند از احكامى كه از سوى شارع مقدس جعل شده بملاحظهء ذوات اشياء بعناوينها الاولى ، با قطع نظر از عروض عناوين ثانوى مثل عنوان عسر و حرج و اضطرار و اكراه و . . . با قطع نظر از شك و جهل مكلف نسبت به حكم واقعى همانند بسيارى از احكام از قبيل : الصلاة واجبه كه حكم وجوب رفته روى ذات صلاة و اين فعل بعنوانها الاولى متعلق وجوب شده چه من بدانم و چه ندانم ، الخمر حرام چه بدانم و چه ندانم .
2 - واقعى ثانوى : و آنها عبارتند از احكامى كه از سوى شارع مقدس وضع شده در صورتى كه عناوين ثانوى بر افعال مكلفين عارض شود مثل عنوان اضطرار و اكراه و ضرر و . . .
شارع فرموده اگر آب پيدا نكردى بجاى او تيمم بگير و نماز بخوان اين امر اضطرارى است و الا در حال اختيار و تمكن از ماء چنين امرى از شارع صادر نمىشد .
3 - حكم ظاهرى : و آنها عبارتند از احكامى كه از سوى شرع مقدس جعل شده در موارد جهل مكلف نسبت به حكم واقعى مثل اصل برائت و استصحاب كه شارع فرموده اگر جاهل به واقع هستى و نمىدانى كه استعمال دخانيات حرام است يا حلال اصل برائت جارى كن و بگو انشاءالله كه حلال است و سياتى تفصيل بيشتر اين بخش .
ب : مقدمه ثانى : در مقدمهء اولى بطور كلى احكام را سه قسم كرديم چه اوامر چه نواهى چه وضعى و چه تكليفى حال در مقدمهء ثانى مىگوئيم : امرى كه از مولى صادر مىشود اين امر يا امر واقعى است و يا امر ظاهرى و امر واقعى هم يا واقعى اختيارى اولى است و يا واقعى ثانوى اضطرارى است و مجموعا سه قسم مىشود .
أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى ) — صفحة 72
مساهمون: الشيخ محمد رضا المظفر
ص٧٢