شرح و تفسير
شريف رضى مىگويد كه امام عليه السّلام در يكى از روزهاى جنگ صفين ، فرزندش امام حسن عليه السّلام را ديد كه با شتاب به سمت ميدان جنگ مىرود . آن گاه امام عليه السّلام به يارانش فرمود : ( املكوا عنّي هذا الغلام لا يهدّني ) حسن و حسين فرزندان شرعى و عرفى پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله هستند ؛ زيرا در قرآن از آنها با اين عنوان ياد شده است : « بگو بياييد پسرانمان و پسرانتان و زنانمان و زنانتان و ما خويشان نزديك و شما خويشان نزديك خود را فرا خوانيم . » « 1 » همه مفسران اتفاقنظر دارند كه پيامبر در جريان مباهله از فرزندان جز حسن و حسين را با خود نبرد و از زنان تنها فاطمه عليها السّلام با او بود و افزون بر آنها امام على عليه السّلام نيز حضور داشت كه بنا به آيه پيش گفته ، جان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بهشمار مىرفت . « 2 » همچنين پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « هر پيامبرى نسلى دارد كه به او باز مىگردند ؛ جز من كه فرزندان فاطمه عليها السّلام فرزندانم هستند . » در اينباره پيش از اين سخن گفته شد . « 3 »
شايد پرسيده شود كه امام حسن عليه السّلام در رمضان سال سوم هجرت به دنيا آمده و در زمان جنگ صفين ، سى و سه سال داشته است . بنابراين چگونه امام عليه السّلام از ايشان با واژه « غلام » به معناى نوجوان ياد مىكند . در پاسخ بايد گفت كه اين واژه در منابع لغوى شامل كوچك و بزرگ دانسته شده است و عرب به فرزند مذكر از هنگام ولادت تا كهنسالى ، غلام مىگويد . « 4 »
هامش
( 1 ) .فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْآل عمران / 3 : 61 .
( 2 ) . دلائل النبوه ، ابي نعيم : 1 / 297 ؛ تاريخ دمشق ، ابن عساكر : 1 / 255 .
( 3 ) . شرح خطبه : 202 .
( 4 ) . لسان العرب : 2 / 124 و 3 / 106 ؛ الفائق : 1 / 266 .