واژهشناسى
الإرهاق : شتاب .
الكظم : دهان يا محل خروج بازدم .
سمّى : آشكار و روشن ساخت .
أنهى : به روشنى ابلاغ كرد .
محابّ : خوشايند .
مكاره : ناخوشايند .
ساختارادبى
له الإحاطه : خبر مقدم و مبتداى مؤخر .
فليعمل ، ليمهّد : « ل » نشانه امر است .
فاللّه اللّه : به وسيله فعل محذوف منصوب شدهاند و در اصل چنين بوده است : « فاتقوا اللّه » يا « احذروا عذاب اللّه » .
تبيانا : حال براى كتاب است .
شرح و تفسير
( قد علم السّرائر و خبر الضّمائر له الإحاطة بكلّ شيء ) خداوند از هر كلى و جزئى و كوچك و بزرگى آگاه است . علم خداوند به پديدهها در زمان وجود آنها و پيش از آن يكسان است . . . ايمان به علم خداوند به معناى پيش گفته بر ما واجب است و دليل آن در قرآن آمده است و اما آنچه فيلسوفان در توضيح موضوع علم خداوند به كليات و ناآگاهى وى از جزئيات و يا علم او به هر دوى آنها گفتهاند ، گزافهگويى است و هيچ سودى ندارد . ( و الغلبة لكلّ