گفتم : « صلى اللَّه عليك » و عرضكردم : قربانت : اگر مانند شما ( امام معصومى ) عطسه زد همانطور كه ما بهم ميگوئيم « يرحمك اللَّه » آن طور بگوئيم يا اين طور كه من ميگويم ؟ فرمود : چرا مگر نميگوئى : « صلى اللَّه على محمد و آله » ؟ عرضكردم : چرا ، فرمود : ( تو ميگوئى : )
« ارحم محمدا و آل محمد »
( يعنى پس از آنكه ميگوئى :
« صلى اللَّه على محمد و آله »
دنبالش ميگوئى :
« ارحم محمدا و آل محمد »
و اين هر دو طلب رحمت است به دو لفظ : يكى بلفظ
« يرحمك اللَّه »
و ديگر بلفظ
« ارحم محمدا و آل محمد »
- از فيض - ره - ) سپس فرمود : آرى محققا خداوند بر محمد صلوات و رحمت فرستاده و جز اين نيست كه صلوات ما بر او براى ما رحمت و تقرب به خدا است .
شرح
- يعنى باكى نيست هر كدام يك از اين دو لفظ را بگوئى زيرا هر دو به معناى طلب رحمت خداوند است . و محتمل است معناى فرمايش امام عليه السلام اين باشد كه
« صلى اللَّه عليك »
به همان معناى
« ارحم محمدا و آل محمد »
است كه آن هم از لحاظ معنا بازگشتش به
« يرحمك اللَّه »
است پس هر دو لفظ داراى يك معنى است .
5 -
احمد بن محمد بن ابى نصر گويد : از حضرت رضا عليه السّلام شنيدم كه ميفرمود : دهن دره از شيطان است و عطسه از خداى عز و جل است .
شرح
- مجلسى ( ره ) گويد : اينكه دهن دره را از جانب شيطان دانسته براى آنست كه دهن دره بواسطهء سنگينى بدن و پرى شكم و سستى و ميل آن بخواب است ، و مقصود حضرت باز داشتن مردمان است از آنچه باعث پديد آمدن دهن دره است مانند پرخورى و سيرى و مانند اينها كه انسان را از طاعات سنگين كند و از انجام خيرات كسل نمايد ، و فيض ( ره ) گويد : جهتش اينست كه پيدايش آن از غفلتى است كه از واگذاردن خداوند شخص را به حال خود پديد آمده ، زيرا كه چون خداوند بنده را به حال خود گذارد از ياد خدا غافل شود ( و نشانهاش دهن دره است ) و اما وجه اينكه عطسه از طرف خدا است اين است كه اوست كه بندهاش را وادار بعطسه كرده تا آن بنده هنگام زدن عطسه به ياد خدا افتد ، و ذكر او را بگويد و اين معانى است كه از حديث آينده استفاده شود .
6 -
صالح بن ابى حماد گويد : از حضرت موسى بن جعفر عليه السلام از عطسه و سر اينكه دنبالش حمد خدا را بايد كرد پرسيدم ؟ فرمود : همانا براى خدا بر بندهاش نعمتهائى است از سلامتى بدن و اعضاى