تا آنكه نفس باينجا ( يعنى بگلوگاه ) رسد ، عرضكرد : پروردگارا مرا بس است .
2 -
حضرت صادق عليه السّلام فرمود : رسول خدا ( ص ) فرموده است : هر كه يك سال پيش از مرگش توبه كند خداوند توبهاش را بپذيرد سپس فرمود : يك سال هر آينه زياد است هر كه يك ماه پيش از مرگش توبه كند خدا توبهاش را بپذيرد ، سپس فرمود يك ماه زياد است ، هر كه يك هفته پيش از مرگش توبه كند خدا توبهاش را بپذيرد ، سپس فرمود : يك هفته زياد است هر كه يك روز پيش از مرگش توبه كند خدا توبهاش را بپذيرد ، سپس فرمود : يك روز زياد است هر كه پيش از ديدار مرگ ( ملك الموت ) توبه كند خدا توبهاش را بپذيرد .
شرح
- مجلسى ( ره ) از شيخ بهائى در اربعين نقل كند گفته است : مقصود بپذيرفتن توبه ساقط كردن عقابى است كه بر اين گناهى كه از آن توبه كرده مترتب شده بود و سقوط عقاب بسبب توبه از چيزهائى است كه مورد اتفاق اهل اسلام است ، و خلافى كه هست در اين است كه آيا پذيرش توبه بر خدا لازم است كه اگر بعد از توبه عقاب كند ستم باشد ، يا آن تفضلى است كه خداوند از جهت كرم و رحمت ببندگانش فرموده ؟
معتزله به اولى قائل شدهاند و آن را بر خدا لازم دانند ، و اشاعره به دوم قائل شدهاند و شيخ طوسى ( ره ) در كتاب اقتصاد و علامه ( ره ) در برخى از كتابهاى كلامى خود همين قول را اختيار فرمودهاند ، و محقق طوسى در كتاب تجريد توقف كرده است ، و آنچه شيخ طوسى و علامه اختيار كردهاند همان ظاهرى است .
3 -
حضرت باقر عليه السّلام فرمود : همين كه جان باينجا رسيد - و اشاره بگلوى خود فرمود - براى عالم ( و دانا ) توبه نباشد ، و براى نادان وقت توبه ( باقى ) است .
شرح
- مجلسى ( ره ) گودى : اين حديث در باب « لزوم حجت بر عالم » گذشت ، و اينكه فرمود :
« براى عالم توبه نيست . . . » گويا مراد بعالم كسى است كه شاهد بر احوال آخرت باشد ، و مقصود از جاهل آن كس است كه آن را مشاهده نكرده ، و ممكن است مقصود از عالم و جاهل همان معناى معروف و متبادر آن باشد و در اين صورت حديث موافق شود با ظاهر آيهء شريفه
إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ