توتون در ظاهر حرام است و مخالفتش عقاب دارد ؛ چه در واقع حلال باشد يا نه . ولى كسانى كه مىگويند حرمت واقعى است اوامر را ارشادى مىدانند و منظورشان اين است كه از ناحيهء امر چيزى افزوده نمىشود ، بلكه هرچه هست از ناحيهء خود فعل است كه اگر در واقع حرام بود انسان گرفتار عقاب واقع مىگردد و گرنه خير . و اما امرهاى احتياطى عقاب جداگانهاى ندارد و همانند اوامر اطبا به مريضان است .
پس از بيان حقيقت اين افكار چهارگانه در بيان ادلّهء طرفين بحث از اصوليان و اخباريان وارد مىشويم .
اصوليان و برائت
طرفداران اين نظريه براى اثبات مطلوب خويش به دلايل متعددى تمسك نمودهاند كه برخى از آن استدلالها ناقص و يا غلط است . عمده دليل اين گروه عبارت است از ادلّهء چهارگانه :
1 . كتاب 2 . سنت 3 . اجماع 4 . حكم عقل
دلايل قرآنى برائت
اصوليان براى اثبات اصالة البراءة ، به آياتى چند از قرآن استدلال كردهاند :
1 .
لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا ما آتاها .
2 .
لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها .
3 .
وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا .
4 .
وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَداهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ ما يَتَّقُونَ .
5 .
لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ .
6 .
قُلْ لا أَجِدُ فِي ما أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّماً عَلى طاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً . . . .
وَ ما لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ قَدْ فَصَّلَ لَكُمْ ما حَرَّمَ عَلَيْكُمْ .
در اينجا بخشى از آيات فوق را كه دلالت آنها بر مطلوب واضحتر است توضيح داده و كيفيت استدلال به آنها و اشكالات مسئله را تا حدودى مطرح مىكنيم .
متن آيه اول چنين است :
لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَ مَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا