آنچه نزد اينجانب آشكار و معتبر است ، اين است كه حائر ، عبارت از مجموع صحن قديم است ، غير از آنچه در دولت شكوهمند صفوى كه خداى متعال پايههاى آن را استوار فرمايد ، بر آن افزون شده است . آنچه از قراين و شواهد براى اينجانب ( علامه مجلسى ( قدس سره ) ) معلوم گشته و از بزرگان و معمرين آن شهرها شنيدهام ، اين است كه صحن شريف ، از سمت و سوى قبله و راست و چپ تغيير نيافته ؛ بلكه از ناحيه پشت قبله ، گسترش پيدا كرده است . « 1 » صاحب كتاب مجالى الطفّ در توصيف و تبيين تعمير و مرمّت منارهء عبد ، توسط شاه طهماسب ، آورده است :
ثم تداعى ظاهر المنارهء * للعبد واستدعى له عمارهء
فمد كفه لها طهماسب * وعسرت بما لها يناسب
وارخت ما بين عجم وعرب * « انكشت يار » تعنى « خنصر الاحب »
« 2 » سپس ظاهر مناره عبد ، آسيب ديد و [ با زبان بىزبانى ] خواستار بازسازى شد ، لذا شاه طهماسب دست [ جود و كرم ] گشود و آن را به طور شايسته ، مرمّت كرد و در ميان عجم و عرب ، تاريخگزارى شد . انگشت يار ؛ يعنى خنصر الأحبّ .
توضيح اينكه واژههاى انگشت يار و خنصر الاحب ، به فارسى و عربى ، حروف مشابهى دارند و برابر ابجد 982 مىشوند كه سال هجرى تعمير مناره عبد به دست شاه طهماسب صفوى است .
4 . ويرانى اثر تاريخى مناره عبد در سال 1354 ه و علت آن
اين مناره تاريخى و استوار ، شش قرن صحيح و سالم برپا بود و از روزى كه در سال 767 ه ساخته شد تا سال 1354 ه كه آخرين سال عمر آن ، بر روى زمين و در
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 18 ، ص 753 .
( 2 ) . مجالى الطف ، ص 42 .