اصفهانى را فرستاده بودند كه غرفه بسازد و آنطور كه از نوشتهء صاحب سفرنامه برمىآيد كاملا از عهده برآمده بود . او همان صنيع الملك اصفهانى است كه پيش از آن عمارت ايرانى اكسپوزيسيون وين را ساخته بود ( ص 136 ) . نام و سرگذشت در همين كتاب المآثر و الآثار آمده است . وصف غرفهء ايران از زبان شاه چنين است :
اين عمارت شبيه به برج عشرت آبادست اما همان مرتبهء اول ، يعنى يك حوضخانهء كاشىكارى در مرتبهء تحتانى است كه حوض مرمر دارد و آب از آن مىجهد ، بعد پله خورده بالا مىرود . روى حوضخانه اطاق آئينه - كارى مقرنس بسياربسيار خوبى ساخته . پنجرهها و درها و بخارى اين عمارت همه را از ايران ساخته آوردهاند . مردم خيلى به تماشاى اينجا مىآيند . . . ( ص 136 )
در دنبال آن مىنويسد :
متاعهاى خوب داشت حتى آلات طرب ايرانى ، خاتم و غيره كه از قرارى كه مىگفتند يكى از آن آلات و اسباب طرب را به چهل تومان خريده بودند . زريهاى اصفهان ، پارچههاى يزد و كاشان و غيرهوغيره ، قاليها و فرشهاى خوب . متاع ايران خيلى در اينجاها مرغوب است و به قيمت اعلى مىخرند . يك بر ده منفعت دارد . . .
شاه چندبار به ديدن نمايشگاه و غرفههاى كشورهاى مختلف مىرود . ديدن اين نمايشگاه كه در جهان آن روز كارى شگرف و مبتكرانه بود در شاه ايران هم تأثيرى فوق تصور كرد و بسيار طبيعى است كه وصف آنجا را با اينگونه عبارات بياورد :
همه بناى اكسپوزيسيون از آهن و بلور است و از هر ملت و دولت و مملكت و متاع و ادم در اينجا هست . . . اگر بخواهيم شرح تروكادرو ؟ ؟ ؟ و اكسپوزيسيون . . . و وضع دالانهاى توى اكسپوزيسيون و جواهرات نفيسه و اشيايى كه از دو پول الى صدهزار تومان قيمت و ارزش دارد و غيره و غيره را بنويسم و تفصيل بدهم بايد يك كتاب عليحده به قدر شاهنامه به دست گرفته تا مدتى كه اكسپوزيسيون برپاست همه روزه از صبح الى صبح روز ديگر متصلا بنويسم و باز عشرى از اعشار و اندكى از بسيار آن را هرگز نخواهم توانست بنويسم . تا شخص به چشم خود نبيند محال است بتواند با خيال و تصور همچه وضعى را مجسم كند و متصور سازد . . .
( صفحهء 133 - 134 )
و چندبار اين مطلب را تكرار مىكند كه اگر بخواهم توصيف كامل و شامل از اكسپوزيسيون بنويسم كتاب عليحده لازم دارد . بازديد از قسمت ماشينآلات اروپائى تأثيرى خاص در او مىكند و نگارش تفصيلى را درين مورد براى سفرنامهء خود مناسب مىداند . نوشته است :
از درى كه داخل ماشينها مىشود داخل شده ماشينهاى فرانسه و بليجك و انگليس و روس و غيره همه را به دقت ديديم . خيلى طول كشيد
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى ) — صفحة 817
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٨١٧