ناصر الدين شاه و خانوادهء او
ناصر الدين شاه و زبان فرانسه ( ص 27 - 28 - ص 6 چاپ اول )
اين هم مانند دو مورد ديگر دربارهء فرانسه دانى شاه . اعتماد السلطنه مىگويد :
« پانزده سال است كه من درس مىگويم و ده سال قبل از من معتمد الملك و پيش از او حكيم كلوكه و در زمان وليعهدى و ايالت تبريز جمع ديگر درس داده بودند . ما شاء الله از شدت كار يا پريشانى خيال هيچ فرانسه نمىدانند » . ( ص 82 روزنامهء خاطرات )
در جاى ديگر اعتماد السلطنه مىگويد : « چهل سال است فرانسه مىخوانند هنوز در تكلم ماضى را بهجاى مضارع و امر را بهجاى نفى تكلم مىفرمايند . » ( روزنامهء خاطرات ، ص 224 )
دكتر فوريه هم كه از 1306 تا 1309 طبيب شاه بوده مىنويسد : « . . . شاه به زبان فرانسه كم آشنا است و در تكلم به آن عاجز است . . . نمىتواند بىوسيلهء مترجم به مكالمه ادامه دهد . » . ( سه سال در دربار ايران ، ص 13 ) . « * »
مظفر الدين ميرزا ( ص 34 - ص 11 چاپ اول )
پسر دوم بازمانده از ناصر الدين شاه كه مادرش شكوه السلطنه دختر فتح الله - ميرزاى شعاع السلطنه پسر سى و پنجم فتحعلى شاه قاجار بود و در 1269 هجرى قمرى متولد شد و در هشت سالگى به للهگى رضاقلى خان هدايت و پيشكارى عزيز خان مكرى سردار كل و وزارت ميرزا فتحعلى صاحب ديوان به ايالت آذربايجان فرستاده شد . در اواخر ذىحجة 1278 به ولايتعهدى تعيين گرديد و مدت سى و پنج سال دورهء وليعهدى او طول كشيد . در 1284 با دختر عمهء خود ( عزت الدوله و امير كبير ) يعنى
هامش
( * ) باوجود اين اعتماد السلطنه خود فرهنگ فرانسه فارسى ناقصىDictionnaire manuel Francais - Persan , A - Dبعنوان اينكه تأليف ناصر الدين شاه است طبع كرده است ( قطع جيبى .
تهران ، 1296 ق . )