تملك كشتى آتشى
همانا دولت عليهء ايران تا اين دوران هيچوقت غراب دودى و جهاز بخارى نداشته است . اكنون از سالى چند مىباشد كه هم در بحر خزر كشتى آتشى دارد و هم در خليج فارس .
و از اينوقت كه مالك مركبهاى نارى در اين دو دريا شده است عنوان وزارت بحريه به هم رسانيده و اين مقام در تاريخ تبييض مسودات اين كتاب مستطاب با جناب جلالتمآب حاج شيخ محسن خان سفير كبير مقيم دار السعادهء اسلامبول تفويض گرديده .
رواج رسم سفرنامهنويسى
اين كار پسنديدهء ستوده را اعليحضرت اقدس همايونى خود ترويج فرموده در اين عصر جديد از افاضل اهالى ايران كمتر كسى است كه مسافر باشد و رحلهء نافع ننويسد و همگان در اين سيرهء سنيه به ذات اقدس شاهنشاهى اقتدا مىكنند و تأسى مىورزند .
ضبط روزنامهء احوال سعادت اشتمال همايونى
اين پادشاه ارواح العالمين فداه از تاريخ جلوس بر سرير سلطنت جاويد مأنوس جميع اخبار و آثار و وقايع و ماجريات عهد همايون تاكنون از زندگانى شخصى و امور دولتى و مطالب سياسى و پليتيكى و غيرها همه را به قلم مبارك و يمين عاليه در چندين مجلد برنگاشته و در عداد نفايس مخزونات موزهء مباركه بگذاشته است . « 1 »
عشاق علم و دانش و خداوندان بصيرت و بينش مىدانند كه مطويات آن چند مجلد مخلد از جميع آن اشياء ثمينه و نوادر عتيقه فى الحقيقه گرامىتر است .
انتخابات ذات اقدس همايونى
از مثنوى مولوى و ديوان خواجه و كليات شيخ كه بعضى به طبع رسيده . « 1 »
تأليفات دولتى
كتبى كه علماء و فضلاء در انواع فنون و صناعات به اسم مبارك اين پادشاه خاطرآگاه دانشگستر هنرپرور ساختهاند از حد احصاء خارج است .
از آن جمله اين چند كتاب بزرگوار بالخصوص بر طبق مشيت شاهنشاهانهء اين شهريار جمع و تأليف گرديده .
* ناسخ التواريخ تأليف سپهر بزرگ كاشانى از عهد شاه مرحوم محمد شاه شروع شده است ولى اكثر مجلداتش از آثار اين دولت بهشمار مىآيد .
* تكملهء روضة الصفاء كه به دست رضا قلى خان امير الشعراء سرانجام يافت .
* مرآت البلدان ناصرى در جغرافى ايران و تاريخ غالب ديار آن از تأليفات بندهء نگارنده محمد حسن اعتماد السلطنه خلف مرحوم حاج على خان اعتماد السلطنه و
هامش
( 1 ) - درين باب به توضيحات مراجعه شود .