يكى از عوامل بالابودن روحيهء رزمندگان اسلام تلقى درست از مسألهء قضا و قدر بود .
آنان راه خود را منتهى به يكى از دو هدف يعنى پيروزى و شهادت مىديدند كه هر دو نيك و سعادتآفرين بود . با چنين انگيزهاى سستى و ترس از جنگ مفهومى نداشت .
قرآن كريم دربارهء اين حقيقت فرموده است :
« قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنا الَّا احْدَى الْحُسْنَيَيْنِ وَ نَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ انْ يُصيبَكُمُ اللَّهُ بِعَذابٍ مِنْ عِنْدِهِ اوْ بِايْدينا . » « 1 »
بگو شما جز دو نيكى ( فتح يا شهادت ) براى ما نمىتوانيد انتظار بريد ، ولى ما دربارهء شما منتظريم كه از جانب خدا به عذاب سخت گرفتار شويد يا به دست ما به هلاكت برسيد .
مسأله اعتقاد به قضا و قدر از سوى مسلمانان در روزگارهاى بعد بگونهاى نادرست تفسير شده است كه نمونه آن تركان عثمانى هستند . هنگام جنگ عثمانى با روسيه به فرماندهء توپخانه گزارش دادند كه دشمن موضع خود را تغيير داده و گلولههاى توپ بدون هدف شليك مىشود ، اگر بخواهيد دشمن را هدف قرار دهيد ، بايد محل استقرار توپخانه را تغيير دهيد . او پاسخ داد كه نيازى نيست و اگر خداوند بخواهد از همين جا هم گلولهها به دشمن خواهد خورد . « 2 »
انضباط كامل
رزمندگان اسلام از فرماندهان خود بويژه از رسول خدا ( ص ) اطاعت و فرمانبردارى كامل داشتند . آنان دستورهاى فرماندهى را بدون چون و چرا به كار مىبستند و سرپيچى از آن را گناه مىشمردند و به خود اجازه نمىدادند بدون اجازهء فرماندهى ، دست به كارى بزنند ، هر چند آن كار را درست بپندارند .
سلمان فارسى ، طراح كندن خندق برگرد مدينه در جنگ احزاب بود . وقتى مشغول كار بود به سنگلاخى برخورد كه شكستن آن ممكن نبود . براى حل اين مشكل به جاى
هامش
( 1 ) - توبه ، آيهء 52 .
( 2 ) - تاريخ قرن هيجدهم ، آلبر مالد ، ترجمهء رشيد ياسمى ، ج 5 ، ص 257 . انتشارات دنياى كتاب .