هيچ يك از دو كتاب موجود او وجود ندارد ؛ نقل شده كه نام پيشين اندلس ، اباريه « 1 » است كه از وادى ابره اخذ شده ، سپس باطقه يا باتيكا خوانده شد كه از وادى بيطى كه رود قرطبه در آن جارى است گرفته شده است . « 2 » بعضى هم گفتهاند كه نام اصلى اين سرزمين اشباريه يا هيسباريه « 3 » از اشبرش گرفته شده و آن ستارهاى است كه به ستارهء سرخ معروف است ، سپس اندلس ناميده شد به نام قوم اندليش كه در آنجا زندگى مىكردند ، مراد از اندليش هم واندال « 4 » است . « 5 »
اسپانيا از جملهء ممالك اروپايى است كه حدود طبيعى مساعدى دارد . به گفتهء رافائل آلتاميرا ، « 6 » مورخ بزرگ اسپانيولى ، ايبرى شبه جزيرهاى است كامل ؛ چون از سه جانب به دريا محدود و از جانب چهارم با تنگهاى به عرض تقريبى 450 كيلومتر به خاك فرانسه متصل است . سراسر اين تنگه را سلسله جبال مرتفع و صعب العبور پيرنه مسدود كرده است . از سلسله كوههاى پيرنه تا بريدگى جبل الطارق ، عارضههاى متعدد و نشيب و فرازهاى بسيار و شبكه رودهاى بيشمار قرار دارد . « 7 » اسپانيا كه كوههاى پيرنه آن را از قارهء اروپا جدا مىكند ، بيشتر يك كشور افريقايى محسوب مىشود تا كشورى اروپايى و تنگهء جبل الطارق گرچه به ظاهر آن را از افريقا جدا كرده ، از نظر تشابه و تجانس تشكيلات طبيعى و نيز از نظر جريان وقايع تاريخى با همسايهء مغرب خود اختلاط و پيوند يافته و تحت تأثير عوامل آن قرار داشته است . كوههاى پيرنه كه حد فاصل ميان خاك گل « 8 » ( فرانسه ) و اسپانياست ، با ارتفاعات برجستهء خود از درياى مديترانه ( بحر الروم ) تا اقيانوس اطلس ، يعنى از دماغهء كروس « 9 » تا خليج گاسكنى « 10 » امتداد
هامش
( 1 ) .Ibaria( 2 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، پاورقى ، ص 47 .
( 3 ) .Hisperia( 4 ) .Vandal( 5 ) . همانجا .
( 6 ) .Rafael Altamira( 7 ) . كالمت ؛ تاريخ اسپانيا ؛ ص 9 .
( 8 ) .Gaule( 9 ) .Creuc( 10 ) .Gascon