همَّام بن سلمهء قانصى
در منابع رجال و تاريخ از او ياد و نامى نيست . جز اينكه در رسالهء تسمية مَنْ قُتِل مع الحسين عليه السلام و - على الظاهر - به نقل از آن در كتاب الحدائق الوردّية نامش در شمار شهيدان كربلا - از قبيلهء هَمْدان - آورده شده است . « 1 »
يحيى بن حسين عليه السلام
در منابع معتبر و كهن نامى از يحيى بن حسن به ميان نيامده است . سپهر گويد : از فرزندان امام حسن عليه السلام پنج تن در كربلا به شهادت رسيدهاند كه يحيى در ميان آنان نيست و در كتب انساب نامى از وى به ميان نيامده است . « 2 » ولى برخى از متأخرّين يحيى را در شمار فرزندان امام حسن عليه السلام و از شهيدان كربلا قرار دادهاند « 3 » .
يحيى بن سليم مازِنى « 4 »
او مرد مبارزه و كارزار بود . « 5 » در روز عاشورا پس از عبدالرحمن بن عبداللّه يزنى « 6 » و به قولى پس از سويد بن عمرو « 7 » به ميدان رفت و آيهء شريفهء ذيل را تلاوت كرد :
« انّ . . . مَحْياىَ و مَماتى لِلّهِ ربِّ العالمين . » « 8 »
در حقيقت . . . زندگى و مرگ من براى خدا ، پروردگار جهانيان است . « 9 »
يحيى كه پيوسته به ميمنه و ميسرهء سپاه حمله مىكرد ، گروهى از دشمن را به هلاكت
هامش
( 1 ) . تسمية مَنْ قُتِل مع الحسين عليه السلام ، 102 ؛ الحدائق الورديّه ، ص 104 .
( 2 ) . ناسخ التواريخ ، ج 2 ، ص 322 .
( 3 ) . وسيلة الّدارين ، ص 430 .
( 4 ) . مازنى : منسوب است به مازِن كه نام قبيلهاى است از تميم ، و مازن به معنى تخم مورچه است . ( الانساب ، ج 5 ، ص 163 و 165 )
( 5 ) . روضة الشهداء ، ص 299 ، كتابفروشى اسلامية .
( 6 ) . مناقب ، ج 4 ، ص 111 ؛ الفتوح ، ج 5 ، ص 194 ؛ مقتل الحسين عليه السلام خوارزمى ، ج 2 ، ص 21 ، انوار الهدى .
( 7 ) . جلاء العيون ، ص 670 .
( 8 ) . انعام ، 162 .
( 9 ) . روضة الشهداء ، ص 299 ، كتابفروشى اسلامية ؛ ياران پايدار ، ص 78 .