بقيع در آغاز دولت اسلامىِ مدينه ، مانند پيش از اسلام ، به عنوان قبرستان ، مورد استفاده قرار گرفت . يكى از نخستين مهاجران كه در بقيع مدفون شد ، عثمان بن مظعون بود . وى در مكه به پيامبر صلى الله عليه و آله گرويد ، سپس به حبشه هجرت كرد و پس از مهاجرت به مدينه در جنگ بدر حضور يافت و آنگاه درگذشت .
به نقل از ابن حجر ، وقتى عثمان بن مظعون درگذشت ، رسول خدا صلى الله عليه و آله در حالى كه اشك از چشمانش سرازير بود ، او را بوسيد . زمانى هم كه ابراهيم فرزند پيامبر صلى الله عليه و آله درگذشت ، حضرت فرمود : او به سَلَف صالح ما عثمان بن مظعون پيوست . « 1 »
پراكندگى قبرستان ، از همان زمان مطرح بوده و به همين دليل است كه اكنون برخى از قبور صحابه ، در فاصلهاى بسيار دور تر از بخش اوليهء آن - در زمان ما - قرار گرفته است . براى نمونه مىتوان به فاصلهء قبر سعدبن معاذ با قبور ائمهء اطهار عليهم السلام اشاره كرد . از ديگر چهرههاى معروف صحابه كه در دورهء حيات پيامبر صلى الله عليه و آله درگذشت و در بقيع آرميد ، همين سعدبن معاذ است كه در نبرد خندق مجروح شد و چندى بعد به شهادت رسيد .
گفتنى است كه محدودهء حد فاصل ميان بقيع و حرم پيغمبر صلى الله عليه و آله تا چند سال پيش مجموعهاى از خانهها و كوچه و بازار و كتابخانهء عارف حكمت را تشكيل مىداد كه بخشهاى مختلف آن به مرور از ميان رفت و در حال حاضر به صورت يك فضاى سنگفرش باز به عنوان حياط باز مسجد مورد استفاده است . در اين محله كه ميان شيعيان به محلهء بنى هاشم شهرت دارد ، خانهاى وجود داشت كه به عنوان خانهء امام جعفر صادق عليه السلام شهرت داشت و كوچه تنگ مزبور را نيز به عنوان « زقاق جعفر » مىشناختند . از اين خانه و كوچه كه در حوالى سالهاى 60 تا 63 تخريب شد ، تصاويرى برجاى مانده است .
هامش
( 1 ) . الاصابه ، ج 4 ، ص 462 ( تحقيق البجاوى ) .