مسجد ثَنيَّةالوداع
ثنيّةالوداع به مدخل و تنگهء ورودى شهر گفته مىشود ؛ جايى كه مسافران بدرقه و استقبال مىشوند . مدينه داراى دو ثنيّه يا تنگه ورودى به شهر بوده است : يكى به سمت مكّه و ديگرى به سوى شام . آنچه اكنون باقى مانده و جاى آن مشخص است ، مدخل شام است كه در ميان جادهء احد و طريق ابوبكر قرار دارد . در اين مسير ، در قسمت غرب آن ، كوههاى سَلْع و ذُباب و در سمت راست آن مسجد ثنيةالوداع قرار دارد . بنا به نوشتهء برخى از مورّخان ، جوانان شهر در مراسم استقبال از سپاه اسلام در بازگشت از تبوك اين شعر را مىخواندند :
طَلَعَ الْبَدْرُ عَلَيْنا * مِنْ ثَنِيّاتِ الْوِداع
وَجَبَ الشُّكْرُ عَلَينا * ما دَعى للَّهِ داع
أَيُّهَا الْمَبْعُوثُ فِينا * جِئْتَ بِالْأَمْرِ اْلمُطاع
جِئْتَ شَرَّفْتَ الْمَدِينَة * مَرْحَباً يا خَيْرَ داع
« ماهِ تمام ، از سر كوهك ثنية الوداع بر ما طلوع كرد .
تا آنگاه كه دعوتگرى به خدا مىخواند ، شكر بر ما واجب شده است .
اى كسى كه در ميان ما برانگيخته شدى ، با فرمان مطاع آمدهاى .
آمدى و مدينه را قرين شرف نمودى ، خوش آمدى ، اى بهترين دعوت كننده . »
در روايتى ديگر آمده استكه اين شعر در ابتداى ورود رسول خدا صلى الله عليه و آله به محلهء بنىالنجّار ، در آغاز هجرت ، سروده شد .
از آنجا كه ثنيّة الوداع محل استقبال و بدرقه بوده ، اخبار چندى از آن در منابع تاريخى مانده است ؛ از جمله آنكه رسول خدا صلى الله عليه و آله در كنار همين كوه ، سپاه خود را براى حركت به سوى تبوك تجهيز كرد . يكى از يادگارهاى نزديك آن ، مقبرهء نفس زكيه محمدبن عبداللَّه است كه در سال 145 در مدينه بر ضدّ عباسيان قيام كرد و كشته شد . در