مسجد شمس ناميده مىشود ؛ زيرا كه خورشيد در وقت طلوع بر آن طلوع مىكند ؛ اما اكنون خراب شده است . وى مىافزايد : با پرس و جو از اهل محل ، بر من ثابت شد كه مسجد شمس جداى از مسجد فضيخ است ؛ چون مسجد شمس در قربان است و فاصلهء آن تا عوالى كه مسجد فضيخ در آن قرار دارد و در كنار حرّهء شرقى است ، زياد است . « 1 » در پاورقى همانجا آمده است كه اكنون اين مسجد از بين رفته و فقط يك چهار ديوارى بر آن باقى مانده است .
در واقع ، اگر سخن عبدالغنى درست باشد ، بخشى از سخن خيّارى كه مسجد شمس را همانى دانسته است كه شيعيان در شرق مسجد قبا به او نشان دادهاند ، درست است ؛ اما بايد افزود كه مسجد شمس ياد شده ، همان مسجد فضيخ است و بنابر اين ، آنچه اكنون به نام مسجد فضيخ شهرت دارد ، جايى جز مسجد بنىقريظه نيست .
مسجد بنىقريظه
يكى ديگر از امكنهء منطقهء عوالى مسجد بنىقريظه است كه طبق معمول ، در روزگار امارت عمربن عبدالعزيز بر مدينه ، به دستور خليفهء وقت اموى ، تجديد بنا شد .
سخاوى نوشته است : مسجد بنىقريظه در شرق مسجد شمس و فاصلهء نسبتاً طولانى با آن داشته و نزديك حرّهء شرقىاست . « 2 » مقصود وى از مسجد شمس ، همان مسجد فضيخ است .
خيّارى نوشته است : اين مسجد نزديك باغى معروف به « حاجزه » بوده و وقف فقرا است . مسجد مزبور در ميان منازل خراب واقع شده و بناى جالبى دارد . گفتهاند عمربن عبدالعزيز به هنگام تجديد بناى مسجد قبا ، آن را نيز تجديد كرد .
ابن شبّه مىنويسد كه على بن رافع گفت :
هامش
( 1 ) تاريخ المعالم المدينة المنوره ، ص 125
( 2 ) التحفةاللطيفه ، ج 1 ، ص 70