امام صادق عليه السلام فرمود : در مسجد خيف كه مسجدى در منا است ، نماز بگزاريد .
مسجد ( محل نماز ) رسول خدا صلى الله عليه و آله در زمان حياتشان نزديك منارهء مسجد به سمت قبله و چپ و راست آن تا سى ذراع بوده است . . . اگر توانستيد در آنجا نماز بخوانيد ، چنين كنيد كه هزار پيامبر صلى الله عليه و آله در آنجا نماز خواندهاند . « 1 »
به هر روى ، مسجد خيف از ديرزمان بنا شده و از قرن سوّم ، نخستين گزارشهاى تاريخى آن را ، در دست داريم . مورّخان نوشتهاند كه در سال 240 قمرى سيل آن را تخريب كرد ، سپس بر جاى آن مسجدى بنا گرديد و سيل بندى ساخته شد تا حفاظ مسجد باشد . مساحت مسجد در آن زمان 1500 متر مربع بوده است .
در اطراف مسجد خيف ، رواقهاى كوچكى نيز بوده است . اين مسجد در سال 556 قمرى به دست جمال الدين اصفهانى وزير موصل و شام بازسازى شد . مسجد خيف در قرن نهم هجرى بناى با شكوهى داشته است .
تا پيش از بازسازى اخير ، مسجد ياد شده تنها يك چهار ديوارى بود كه وسط آن بقعهاى بوده است كه مناره هم داشته و مشهور به مقام ابراهيم بوده است . مرحوم شيخ عباس قمى در مفاتيح نوشته است : كنار مناره نماز مستحبى ( 6 ركعت ) خوانده شود . در آن زمان كف مسجد ، شنى بوده است . برخى هم آن را محلى مىدانند كه رسول خدا صلى الله عليه و آله در آنجا نماز گزارده است .
آخرين بازسازى مسجد در سال 1392 قمرى در دورهء سعودى با بنايى بزرگ و رواقهاى متعدد و مساحتى حدود 23660 متر مربع انجام گرفته است . طول اين مسجد 182 و عرض آن 130 متر است .
درِ مسجد تنها در ايام بيتوته در منا باز است و در طول سال مسدود مىباشد .
متأسفانه در آن ايام هم ، محل استراحت افراد بىسرپناه بوده و هيچ جاى عبادت در آن نيست . تنها در وقت نماز امكان خواندن نماز در آن هست .
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 4 ، ص 519