يك ساعته به استانبول برسد درحالى كه در استانبول هنوز نيم ساعت به طلوع خورشيد باقى مانده در آنجا نمازش را اداء مىكند و در واقع نماز صبح آن روزش بعد از آنكه قضاء شده دوباره اداء شده است ، حال آيا براى كسى كه بدون هيچ خرجى و زحمتى مىتواند به هواپيما خود را به نماز اداء برساند واجب است اين كار را بكند يا نه ؟ على الظاهر واجب است ، و همچنين است نسبت به ساير نمازهايش ( و اختصاص به نماز صبح ندارد ) بنابراين اگر خلبانى يا هر كسى مثلًا در تهران نمازش قضاء شود و سوار بر هواپيماى كذايى شده در داخل هواپيما به نماز بايستد و به جايى برسد كه وقت نماز در آنجا هنوز باقى است و آخر نمازش در وقت واقع شود اگر يك ركعت از نمازش در وقت واقع شده باشد ظاهراً نمازش ادا است و اما اگر كمتر از يك ركعت در وقت واقع شده باشد محل اشكال است ، و اگر در هواپيما نماز مغربش را بعد از آنكه قضاء شد شروع به خواندن كند و ركعت دوم آن در وقت واقع شود و هواپيما در فضا دور بزند و به محل برگردد و دوباره ركعت آخر نمازش در خارج وقت واقع شود و در نتيجه ركعت اول و آخر نماز مغربش در خارج وقت و ركعت وسط در وقت واقع شود نمازش صحيح است ، لكن آيا به جهت اداء صحيح است يا به جهت قضاء ؟ محل تأمل است و بعيد نيست در صورتى كه يك ركعت تمام را در وقت خوانده باشد بگوييم اداء است ، و اگر سوار هواپيما شود و در آنجا نماز قضاء شده عصر آن روزش را شروع كند در حالى كه مغرب شده و هواپيما به طور عمودى صعود كند آنقدر كه سرنشين قرص خورشيد را در بين نماز ببيند و سپس هواپيما فرود آيد به طورى كه ديگر قرص خورشيد پيدا نباشد و دوباره صعود كند و قرص خورشيد پيدا شود و همچنين در بين نماز چند باز خورشيد پيدا و ناپيدا شود نمازش صحيح است و بعيد نيست اداء باشد در صورتى كه يك ركعت از آن به طور متصل در وقت واقع شده باشد و اما اگر كمتر از يك ركعت آفتاب پيدا باشد و يا مجموع چند بار ديدن خورشيد به مقدار يك ركعت نماز باشد در اينكه نمازش اداء است يا قضا تأمل است .
مسأله 4 - اگر نماز ظهر و عصر را در اول وقت در تهران بخواند و آنگاه سوار بر هواپيما شده قبل از ظهر همان روز وارد فرودگاه استانبول شود آيا دوباره نماز ظهر و عصر آن روز را با اينكه آنها را در اول وقت خوانده بود واجب است بخواند يا نه ؟ ظاهر اين است كه واجب نيست .
مسأله 5 - اگر شب عيد فطر هلال شوال را در استانبول ببيند و سپس طرف تهران سفر كند و در تهران آن شب ، شب آخر رمضان باشد آيا بر او واجب است روزه فردايش را بگيرد يا نه ؟ ظاهر اين است كه واجب است ، بلكه ظاهر وجوب روزه است حتى در
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 773
مساهمون: السيد الخميني
ص٧٧٣