مسأله 16 - اگر جانى همه پوست و گوشت سر كسى را كنده باشد مجنى عليه مىتواند همين معامله را با جانى انجام دهد به شرطى كه مساحت سر هر دو يكسان باشد ، و در اينكه از كجا شروع كند اختيار با او است ، و اما در صورتى كه سر مجنى عليه كوچكتر باشد مىتواند او نيز همه پوست و گوشت سر جانى را بكند لكن غرامت مقدارى كه بيشتر كنده را بايد به او بدهد ، و اگر سر مجنى عليه بزرگتر باشد به مقدار مساحتى كه جانى از سر او كنده پوست و گوشت سر جانى را مىكند ولى همه پوست سر او را نبايد بكند ، و اگر جانى سر او را شكسته و به استخوان رسانده باشد ، مجنى عليه مىتواند ديه موضحه را بگيرد و اگر خواست مىتواند قصاص بگيرد ، هم در موضحه و هم در بقيه صور .
مسأله 17 - در قصاص گرفتن از اعضاء غير آنچه كه گذشت هر عضوى كه چپ و راست دارد چون دو چشم و دو گوش و دو تخم و دو سوراخ بينى و امثال آن بايد رعايت مساوات را با عضو مجنى عليه نمود ، اگر از او عضو سمت چپ آسيب ديده نمىتواند با عضو دست راست جانى قصاص بگيرد ، بنابراين اگر جانى چشم راست او را درآورده او نمىتواند چشم چپ جانى را در آورد ، و همچنين اعضاى ديگر و هر عضوى كه بالا و پايين دارد در قصاص آن نيز رعايت مساوات واجب است نظير پلك بالا و پايين و لب بالا و پايين .
مسأله 18 - در گوش قصاص است كه گوش سمت راست در قصاص از گوش سمت راست و سمت چپى در قصاص از گوش سمت چپ قصاص مىشود ، و در قصاص از گوش فرقى بين كوچك و بزرگى گوش نيست ، همچنانكه فرقى بين گوش سالم و سوراخ شده اگر سوراخش متعارف باشد و نيز گوش انسان بزرگسال و خردسال و گوش شنوا و ناشنوا و لاغر و گوشتى نيست ، و اما اينكه آيا گوش سالم در قصاص از قطع گوش شكافته قطع مىشود يا نه ؟ و نيز آيا گوش سوراخ نشده در قصاص از گوشت سوراخ شده به غير متعارف قطع مىشود يا نه ؟ بلكه تا حد شكاف و آن سوراخ غيرمتعارف قطع مىشود و نسبت به مابقى حكومت و داورى مىشود و يا آنكه به كلى قطع شده آنگاه ديه شكاف را به او رد مىكنند ؟ وجوهى است كه وجه اخير بعيد به نظر نمىرسد ، اين در قصاص از گوشى بود كه تمامش را قطع كرده باشند ، در جايى هم كه جانى قسمتى از گوش كسى را قطع كند آن كس مىتواند قصاص كند .
مسأله 19 - اگر جانى گوش كسى را پاره كند و او گوش خود را بچسباند على الظاهر قصاص ساقط نمىشود ، و اگر قصاص كند و جانى نيز گوش خود را بچسباند ، در روايتى آمده كه بار دوم نيز قطع مىشود تا ننگ عمل جانى در وى باقى بماند ، بعضى از فقها
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 679
مساهمون: السيد الخميني
ص٦٧٩