كه قاتل فلانى است ، و اگرتعداد آنان به پنجاه و بيست و پنج نمىرسد بايد سوگند را تكرار كنند تا به حد نصاب برسد ، و اگر خويشاوندان موافق بيش از پنجاه و يا بيست و پنج نفرند در بين خود تعداد مورد لزوم را انتخاب مىكنند تا آنها سوگند ياد كنند .
مسأله 2 - اگر مدعى همقسمى ندارد و يا اگر دارد همه آنها و يا بعضى از آنها حاضر نيستند سوگند ياد كنند مدعى و موافقين با او آنقدر قسم مىخورند تا عدد تكميل شود ، و اگر هيچ كس موافق او نيست خود او را پنجاه يا بيست و پنج بار قسم مىدهند .
مسأله 3 - اگر عدد موافقين ناقص باشد آيا واجب است بقيه را به طور مساوى در بين موافقين تقسيم كرد ؟ به طور مثال اگر موافقين دو نفر باشند هر نفر پنج بار قسم ياد كند يا آنكه موافقين همان يك بار را قسم بخورند و بقيه كه چهل عدد است را مدعى تكرار كند ؟ و يا اينكه بعد از نفرى يك سوگند مخيرند بين اينكه كمبود را بين خود چگونه تقسيم كنند و يا به عهده مدعى بگذارند ؟ احتمال اخير بعيد نيست هر چند كه تقسيم به طور مساوى بهتر است ، بله اگر در موردى بعد از تقسيم كسرى باقيمانده به طور مثال عدد خويشاوندان هفت نفر بود و قرار شد نفرى هفت بار سوگند ياد كنند كه جمعاً چهل و نه سوگند مىشود درباره آن يك سوگند باقيمانده مخيرند كه چه كسى آن را ادا كند ، بهتر آن است كه آن كمبود را ولى دم تكميل كند ، بلكه اگر كسى بگويد در همه موارد كه كمبودى مىماند بايد يا ولى دم تكميل كند و يا اولياء ميت بعيد نيست ، و بنابراين اگر خويشاوندان نه نفر باشند و هر يك پنج بار سوگند ياد كنند جمعاً چهل و پنج سوگند ياد شود آن پنج سوگند كمبود را يا ولى دم ياد مىكند و يا اولياى ميت ، و اگر باز هم كسرى حاصل شد مختارند كه به چه كسى واگذار كنند و اگر بر سر اين سوگند باقى مانده نرفتن معنايش نكول از سوگند نيست تا در قضاوت اثر بگذارد .
مسأله 4 - آيا در قسامه شرط است كه وارث فعلى مقتول باشند ؟ يا همين كه در طبقات ارث او واقع باشند كافى است ؟ و يا اينكه اصلًا لازم نيست وارث باشند بلكه از قبيله او و عشيره عرفى او باشند كافى است ؟ ظاهر اين است كه لازم نيست قسامه از ورثه فعلى مقتول باشند ، بله ظاهر اين است كه اين قيد در مدعى معتبر است و اما در ساير افراد قسامه بعيد نيست بگوييم كافى است كه از قبيله و عشيره او باشند ، اما از اين ظاهرتر اين است كه از اهل و اقرباى مقتول باشند و ظاهراً اين قيد در قسامه معتبر است كه مرد باشند ، و اما در مدعى اين قيد معتبر نيست و مىتواند زن باشد و اگر از مردان به عدد قسامه موجود نباشد در اينكه سوگند زنان كافى باشد محل تأمل و اشكال است و به خاطر همين مردان موجود سوگند را تكرار مىكنند تا تكميل شود ، و اگر اصلًا مردى يافت نشود مدعى خودش به عددى كه لازم باشد سوگند را تكرار مىكند هر چند كه
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 661
مساهمون: السيد الخميني
ص٦٦١