بيشترند ، و اگر فرزند ميت پسر باشد چه يك نفر و چه بيشتر ، يا از هر دو جنس يعنى پسر و دختر باشد بالاترين پايينى همسر را به او و يك ششم از اصل تركه را به پدر يا مادر او مىدهند و بقيه را فرزندان مىبرند كه اگر از جنس واحد باشند به طور مساوى تقسيم مىكنند و اگر متفاوت هستند پسر دو برابر دختر مىبرد .
مسأله 9 - اگر پدر و مادر و فرزندان و همسر ميت وارث او باشند ، اگر فرزند ميت تنها يك دختر است شوهر او سهم ادنى ( پايينترين سهم ) خود را و پدر و مادرش هر كدام يك ششم از تركه را مىبرند ، و آنچه كه مىماند سهم دختر او است و نقصى كه در اين فرض وارد مىشود در سهم او وارد مىشود ، است و جمع اين سهام . و اگر شوهر مرده باشد زوجهاش سهم ادنى ( پايينترين سهم ) يعنى يك هشتم را مىبرد ، و در صورتى كه مادر حاجب نداشته باشد بقيه مال پنج سهم مىشود يك سهم آن را كه قهراً از يك ششم بيشتر است مادر مىبرد و يك ششم را هم به عنوان فريضه مازاد را به عنوان رد مىبرد ، و اگر مادر حاجب داشته باشد تنها يك ششم را به او مىدهند و بقيه بين پدر و دختر او بدين صورت تقسيم مىشود كه آن را چهار قسمت نموده سه قسمت را به دخترش و يك قسمت را به پدرش مىدهند . و اگر فرزند ميت دو دختر يا بيشتر باشد سهم ادنى ( پايينترين سهم ) را به همسر او و دو يك ششم از اصل مال را به پدر و مادرش و بقيه را به دخترانش مىدهند ، در اينجا نيز نقص بر سهم دختران وارد مىشود ، زيرا دو يك ششم سهم ابوين و دو يك سوم سهم دختران تمام ارث را فرا مىگيرد و محلى براى يك چهارم شوهر و يا يك هشتم زن باقى نمىماند ناگزير اين كمبود را از سهم دختران بر مىدارند و اگر فرزند ميت يك يا چند پسر و يا هم پسر و هم دختر باشد همسر او چه مرد باشد و چه زن سهم ادنى ( پايينترين سهم ) را مىبرد ، و پدر و مادر دو يك ششم از اصل مال را بعد از دادن سهم همسر مىبرند ، و آنچه مىماند بين فرزندان پسر پخش و دختر پخش تقسيم مىشود .
در اينجا تذكر چند نكته مهم است :
اول - اينكه اولاد اولاد هر چه پايين رود ، و به قول ما فارسى زبانها نوه و نتيجه و نبيره و پايينتر ، در چند چيز قائم مقام اولادند ، همانطور كه اگر كسى بميرد و پدر و مادر و اولادى از او بر جاى بمانند اولاد ارث پدر و يا مادر خود را با پدر و مادر او تقسيم مىكنند ، همچنين اگر از ميت پدر و مادر و نوه بمانند آن نوه نيز ارث مىبرد ، و همانطور كه اگر ميت اولاد مىداشت پدر و مادر سهم كمترى مىبردند نوه هم داشته باشد حاجب از سهم بردن بيشتر آن دو مىشود ، و همانطور كه اگر ميت اولاد مىداشت ارث او به طبقه بعدى و ساير اقارب او نمىرسيد ، نوه هم داشته باشد نوبت اقارب ميت نمىرسد ،
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 501
مساهمون: السيد الخميني
ص٥٠١